Finland stelt bases in Lapland ter beschikking van de VS (UPDATE)

18 december - Finland en de VS hebben een Defence Cooperation Agreement (DCA) gesloten over bilaterale militaire samenwerking. Beide landen hebben al sinds begin jaren negentig een nauwe samenwerking op dit gebied en dat is nu vastgelegd in een overeenkomst, die het Finse parlement nog moet goedkeuren. Daarbij krijgen de VS toegang tot en gebruik van Finse militaire installaties en terreinen voor onder meer de opslag van militair materieel, voorraden en goederen en kunnen ze vliegtuigen, schepen en voertuigen verplaatsen op Fins grondgebied. Het noordelijke deel van het land (Lapland) is daarbij vooral belangrijk, vijf van de vijftien bases waar de VS gebruik van kunnen maken liggen daar. Daaronder valt ook Rovajärvi, het grootste militaire oefenterrein in West-Europa, dat bruikbaar is voor brigadeoefeningen. Daarnaast de Lapland Air Command Air Base (vliegbasis voor F-18s en in de toekomst F-35s) en het Jaeger Brigade Garrison in Rovaniemi. Ook de militaire depots van Tervola en Veitsiluoto komen voor de VS beschikbaar. De meest noordelijke van de bases is de Border Guard Base in Ivalo, 50 km van de Russische grens op de route naar Moermansk. Aan de Russische kant ligt de 80ste Gemotoriseerde Infanteriebrigade in Alakurtti, de arctische brigade van Rusland.

Enkele dagen geleden werd een dergelijke overeenkomst tussen Zweden en de VS gesloten, ook met inbegrip van de noordelijke Zweedse bases. Met Noorwegen was er al veel langer een DCA, waarbij overigens ook beperkingen voor de Amerikaanse activiteiten waren afgesproken. Ook met IJsland is er al lang zo'n overeenkomst.

Bron: The Barents Observer (Atle Staalesen)

AANVULLING: Bij de Zweedse bases gaat het volgens de Barents Observer om 14 bases, waarvan vier in het hoge noorden: de vliegbases bij Luleå en Vidsel, en het gebied van het artillerieregiment en legerkamp van Boden en dat van de Lapland Jaeger Brigade bij Kiruna.

UPDATE: 19 december - Nu is er ook met Denemarken een defensieovereenkomst van de VS. De Amerikanen krijgen de mogelijkheid om op de bases Karup, Skrydstrup en Aalborg permanent soldaten te stationeren en er wapens en materieel op te slaan. Ook op het gebied van training en logistiek zal meer worden samengewerkt.

De onderhandelingen met Denemarken waren begin 2022 gestart. De overeenkomst moer worden goedgekeurd door het Deense parlement, hetgeen een jaar in beslag kan nemen. De verbintenis geldt voor tien jaar, gedurende welke tijd er niet kan worden opgezegd.

Bron: Bloomberg (Sanne Wass)

Meer Britse militaire aanwezigheid in Noord-Europa

13 oktober - Na een politieke topkonferentie van de door Engeland geleide Joint Expeditionary Force (JEF) op het Zweedse eiland Gotland in de Baltische Zee heeft Engeland bekend gemaakt van plan te zijn de militaire aanwezigheid in Noord-Europa op te gaan voeren door volgend jaar (eenmalig?) 20.000 militairen naar deze regio te sturen om cruciale (vooral onderzeese) infrastruktuur te beschermen tegen "Russische sabotage". De 20.000 soldaten, mariniers en matrozen nemen acht marineschepen en een groep gevechtsvliegtuigen en -helikopters mee om "de politie te helpen en Rusland af te schrikken". Ze gaan meedoen aan grootschalige militaire oefeningen (onder meer Steadfast Defender in Estland en Noorwegen), luchtpatrouilles en koudweer-training.

Aan de JEF nemen Scandinavische en Baltische staten, Nederland en Engeland deel. Tijdens de oefeningen van de JEF in 2024 en 2025 zullen Oekraïense waarnemers aanwezig zijn.

Bron: Reuters (William James), Reuters (Simon Johnson, Anna Ringstrom)

Onconventionele oorlogsvoering in Zweden

14 juli - In mei en juni hebben special forces van de VS (Green Berets van de 10e Special Forces Group ) onconventionele oorlogsvoering geoefend in Zweden, kandidaat-lid van de NAVO. Ze trainden in de gemeente Kalix Zweedse militairen als gesimuleerde guerrillagroep met als oefenvijand de Zweedse binnenlandse strijdkrachten (territoriale verdediging).

Onconventionele oorlogsvoering is een belangrijke taak van de special forces van de landmacht, de Green Berets. Het US Army Special Operations Command definieert het als "activiteiten om een verzetsbeweging of een opstandige beweging in staat te stellen om een regering of bezettingsmacht onder druk te zetten, te ontwrichten of omver te werpen". Special forces "werken daarbij samen met of door middel van een ondergrondse verzetsbeweging, hulptroepen of een guerrillamacht in vijandelijk gebied". De Green Berets zijn het eerst aangewezen onderdeel voor dit soort werk. Ze treden op in teams van rond de twaalf waarin kennis van lokale cultuur en talen aanwezig is. Ze rekruteren, trainen en adviseren veel grotere aantallen bondgenoten.

Bron: Business Insider (Stavros Atlamazoglou)

Amerikaanse amfibische vloot in de Baltische Zee

4 juni - Terwijl Finland en Zweden beginnen aan hun trajekt naar het NAVO-lidmaatschap verblijft de parate amfibische groep (ARG) van het aanvalsschip Kearsarge (LHD-3) met 26 gevechtsvliegtuigen en 2400 mariniers van de 22ste Marine Expeditionary Unit (MEU) in de Baltische Zee. De Kearsarge is onder NAVO-bevel gesteld en ligt momenteel in Stockholm. Tot het eskader behoren verder het doklandingsschip Gunston Hall (LSD-44), de geleide-wapen-destroyer Gravely (DDG-107) en het commandoschip Mount Whitney (LCC-20).
De vloot maakt zich op voor de grote NAVO-oefening BALTOPS-22 met 14 NAVO-landen plus Zweden en Finland, 45 schepen en 7000 mariniers en matrozen van 5 tot 17 juni.
Volgens de New York Times vormt de indrukwekkende Kearsarge tevens een waarschuwing aan Zweden en Finland dat zij ook verplichtingen krijgen in geval van gewapend konflikt en oorlog. De NAVO-aanwezigheid moet de Russische Baltische Vloot in bedwang houden en als de twee landen lid zijn, wordt de Baltische zee een NAVO-meer met uitzondering van Kaliningrad en St. Petersburg, dat is de strekking van de woorden van de Amerikaanse generaal Milley (hoofd van de Verenigde Chefs van Staven) in Stockholm.
Bronnen: The New York Times, USNI News (Sam LaGrone)

Nieuwe lichting VS-mariniers komt aan in Noorwegen

30 maart - De komende weken gaan 700 VS-mariniers in het kader van Marine Rotational Force-Europe naar Noorwegen voor koud-weer-oefeningen. Het 1ste bataljon mariniers lost het 3e bataljon af (allebei van het 8ste Regiment Mariniers). Het is de vijfde keer dat er wordt gerouleerd, telkens voor een half jaar. In het begin ging het telkens om 330 mariniers.
De mariniers vallen onder II Marine Expeditionary Force (II MEF) die samenwerkt en op stafniveau wordt geïntegreerd met de nieuw opgerichte Tweede Vloot die verantwoordelijk is voor de noordelijke Atlantische Oceaan. De vorige ploeg oefende samen met de Britse luchtmacht van Holbeach Range in het uitvoeren van luchtsteun en hield oefening Northern Wind in het noorden van Zweden.
Bron: Marine Corps Times (Kyle Rempfer)

VS-mariniers oefenen aan de Zweedse kust

4 september - Rond 170 Zweedse en 75 VS-mariniers oefenen samen in de archipel bij Stockholm aan de Zweedse kust. De oefening Archipelago Endeavour omvat verrassingsaanvallen (raids) en amfibische operaties. Het is een aanloop naar de grote NAVO-oefening Trident Juncture, later deze herfst, die vanuit Noorwegen gaat gehouden worden. Daar doet ook Zweden aan mee.
De mariniers oefenen onder meer met CB-90 snelle aanvalsboten en Carl Gustav terugstootloze granaatwerpers (antitankwapens).
Bron: Marine Corps Times (Shawn Snow)

Weinig kans op NAVO-lidmaatschap Georgië

26 april - De Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO, Douglas Lute, heeft gezegd dat in het licht van de veronderstelde "interne zwakte" van Rusland er de komende jaren en mogelijk nog langer "weinig extra ruimte" is voor verdere uitbreiding van de NAVO. Volgens Lute "speelt Rusland een belangrijke rol in de strategische omgeving en de strategische omgeving zal de uitbreiding van de NAVO remmen". Lute legde uit dat het "gezien de interne zwakte en misschien voortdurende achteruitgang van Rusland het wellicht geen zin had om de zaak verder onder druk te zetten en de achteruitgang misschien te versnellen of te destabiliseren." Hij zei ook dat de 28 leden van de NAVO "in geen geval (..) op enig moment in de nabije toekomst" de vereiste unanimiteit zouden bereiken om Georgië en de Oekraïne lid te laten worden.
Bron: RFE/RL ( Liz Fuller)
UPDATE : 28 april - In een artikel met commentaar vanuit de Baltische staten op de mogelijke toetreding van Finland en Zweden tot de NAVO staat dat deze twee landen in 2014 een Host Nation Support Agreement (HNSA) met de NAVO hebben ondertekend, dat voorziet in een beperkte vorm van steun door de NAVO in het geval van bepaalde krisissituaties. Volgens de overeenkomst kunnen Finland en Zweden in tijden van krisis strijdkrachten en wapensystemen van de NAVO "uitnodigen" op hun grondgebied. De overeenkomst is niet bindend en valt niet onder de NAVO-bijstandsverplichting van Artikel V van het NAVO-verdrag.
De strekking van het artikel is overigens dat het NAVO-lidmaatschap aanvragen lastig wordt op het moment dat er sprake is van een reële dreiging tegen het grondgebied.
* Nederland had sinds de Koude Oorlog een dergelijke HNSA-overeenkomst, maar dan met de VS. Dit verdrag speelde een belangrijke rol bij het aanvoeren van versterkingen naar het oostelijk front van de NAVO en het oefenen daarvoor, de zogenaamde Reforgeroefeningen.
Bron: Defense News (Gerard O'Dwyer)
UPDATE 2:  17 mei - Zweden  zal geen formeel verzoek doen om lid te worden van de NAVO om de spanningen niet verder te laten oplopen, aldus de Zweedse minister van defensie.
Bron: Jane's Defence Weekly (Gareth Jennings)
UPDATE 3: 25 mei - Het Zweedse parlement heeft de Host Nation Support overeenkomst geratificeerd die in september 2014 was gesloten. Een laatste poging van de Linkse Partij om de zaak uit te stellen mislukte, omdat extreem-rechts uiteindelijk toch met de regeringspartijen mee stemde. Naar verwachting zal de overeenkomst 1 juli a.s. in werking treden.
Bronnen: The Wall Street Journal (Charles Duxbury). The Local

Zweden overweegt mee te doen met Brits geleide interventiemacht

4 oktober - Zweden sluit niet uit zich te voegen bij de door de Britten geleide Joint Expeditionary Force (JEF), aldus minister van defensie Hultqvist. Een geheim memorandum uit november is uitgelekt. Het is gemaakt door de Zweedse militair attaché in Londen, Danielsson en Svenska Dagbladet bericht nu op basis van het dokument dat er hierover informele besprekingen zijn. Voor Zweden zou het een manier zijn om nog nauwer met de NAVO samen te werken.
De JEF is een 10.000 militairen sterke snelle interventiemacht die onder leiding staat van de Britten en waaraan verder Denemarken, Noorwegen, Estland, Letland, Litouwen en Nederland deelnemen. De plannen hiervoor dateren van 2012 en een eerste overeenkomst (Letter of Intent) werd getekend in 2014. De strijdmacht moet in 2018 operationeel zijn. De relatie met de Very High Readiness Joint Task Force (VJRF) en de NATO Reponse Force (NRF), de officiële snelle interventiemachten van de NAVO, is onduidelijk. Het lijken konkurrerende projekten, maar aan de andere kant zijn landen lid van beide initiatieven, ook Zweden zelf is lid van de NRF. De indruk dringt zich op dat de JEF bestemd is voor een noordelijke oorlog met Rusland voor het geval niet alle NAVO-leden hieraan zouden willen meedoen.
Bron: Defense News (Gerard O'Dwyer)
Titel van het memorandum: Orientation of JEF and requests for Swedish participation.

Nederlandse marine bij Northern Archer

23 oktober - De Nederlandse marineschepen Evertsen (luchtverdedigings- en commandofregat - LCF), Amsterdam (bevoorradingsschip), Zeeland (patrouilleboot) en de onderzeeër Bruinvis zijn vandaag teruggekeerd in Den Helder. Samen met het luchtverdedigingsfregat Tromp en Zweedse, Deense en Poolse marine-eenheden hebben ze deelgenomen aan de oefening Northern Archer op de Oostzee. Onmiddellijk na het einde van de internationale oefening lanceerde de Zweedese marine de eerste anti-onderzeeërsoperatie na de Koude Oorlog, op zoek naar verdachte (Russische?) aktiviteiten onder zee voor de Zweedse kust. Die is inmiddels zonder sukses beëindigd.
Bronnen: Defensie.nl,  Business Insider (Magnus Nordenman)

NAVO frist snelle interventiemacht op

2 september - Op de NAVO-top in Wales komen zeker twee pogingen aan de orde om de snelle interventiemacht van de NAVO, de NATO Response Force (NRF), een nieuwe lik verf te geven.
De eerste is de High Readiness Joint Task Force (HRJTF), ook wel 'speerpuntmacht' genoemd. Deze eenheid van rond 4000 militairen kan in een zeer vroeg stadium van een krisis (zoals nu in de Oekraïne) worden ingezet "als een zichtbare demonstratie van de kollektieve kracht van het bondgenootschap", aldus een NAVO-woordvoerder. Een signaal dus, vooral gericht aan verontruste NAVO-leden, zoals de Baltische staten.
Deze superparate troepenmacht zou binnen 48 uur moeten kunnen optreden in het geval van 'hybride oorlogsvoering'. Hybride oorlogsvoering (in de tijd van de Koude Oorlog ook wel paramilitaire oorlogsvoering, ongeregelde oorlogsvoering, covert action of active measures genoemd) wordt erg breed omschreven als "subversie, gebruik van sociale media voor propaganda, intimidatie door troepenkoncentraties aan de buitengrenzen, desinformatie."
De tweede poging heet Joint Expeditionary Forces (JEF). Dit is een interventiemacht van rond 10.000 militairen gekoncentreerd rond het Britse leger, waarvoor Denemarken, de Baltische staten, Noorwegen en Nederland zich zouden hebben opgegeven met Canada op het vinkentouw. Deze zou vooral ook bedoeld zijn om het Britse leger van de straat te houden na de terugkeer uit Afghanistan en Duitsland, zo suggereert de Financial Times enigszins omfloerst.
Hoe HRJTF en JEF zich moeten verhouden is enigszins onduidelijk. Er wordt wel gesuggereerd dat JEF als latere versterking voor de snel in te zetten speerpunt HRJTF zou kunnen dienen.
De HRJTF is onderdeel van een bredere reeks van 18 maatregelen, het Readiness Action Plan (RAP). Hierin zitten in elk geval ook in het aanleggen van vooruitgeschoven materieel- en munitiedepots, versterken van infrastruktuur en aanleg van bases voor roterende detachementen NAVO-militairen, versterkte oefenaktiviteiten en aanwezigheid van vlootelementen aan de grenzen van het NAVO-gebied en multinationale hoofdkwartieren om een en ander aan te sturen. Het RAP is besloten op de vergadering van ministers van defensie van de NAVO begin juni van dit jaar.
De snelle reaktiemachten zijn niet echt nieuw. Al in november 2002 besloot de NAVO in Praag om NATO Response Force op te richten met als kern een Immediate Response Force (13.000), in te zetten binnen vijf dagen. Deze werd in 2004 operationeel en Nederland heeft daar ook troepen voor geleverd, wat de landmacht betreft bijvoorbeeld ter sterkte van een bataljon. De NRF is echter als eenheid nauwelijks ingezet voor militaire operaties.
Enkele vragen: Verdraagt de nog kortere reaktietijd zich met een effektieve parlementaire kontrole? Zijn geregelde troepen een geschikt middel tegen hybride oorlogsvoerders? Betekent de ruime definitie van de hyrbride oorlogsvoering (subversie, sociale media, propaganda) niet dat in toenemende mate militaire middelen binnenslands in NAVO-landen zullen worden ingezet, ook in geval van sociale onrust?
Bronnen: Financial Times (Sam Jones), Defense News (Julian Hale), Defense News (Pierre Tran)
UPDATE: 5 september - De HRJTF is inmiddels gepromoveerd tot Very High Readiness Joint Task Force (Nederlands: 'supersnelle interventiemacht' - hoewel sommigen van mening zijn dat dit geen officieel taalgebruik van defensie kan zijn). Deze VHRJTF krijgt een hoofdkwartier in Polen (waarschijnlijk Szczecin) en voorwaarts gelegen wapendepots. Zo'n logistieke basis wil de NAVO ook in Turkije, maar gisteren was nog onduidelijk of de Turken dit zouden toestaan. Dit lijkt niet meer alleen om de Oekraïne te gaan. Engeland heeft inmiddels  1000 soldaten voor de nieuwe speerpunt toegezegd. Ook zou het nog tijdens de top een 'letter of intent' willen tekenen om de JEF op te richten. Een derde groep landen wordt geleid door Duitsland en omvat Oost-Europese NAVO-leden. Zij zouden zich richten op versterking van de militaire capaciteiten. Dat lijkt eerder defensief geformuleerd dan het woordgebruik bij de speerpunten.
Bronnen: The Globe and Mail (Steven Chase), Defense News (Andrew Chuter)
Finland en Zweden zullen Host Nation Support memoranda ondertekenen met de NAVO. Hierin worden - van geval tot geval besloten - faciliteiten geleverd aan NAVO-troepen op het grondgebied van deze twee landen, die geen lid zijn van de NAVO. Tijdens krisissituaties kan een beroep worden gedaan op de overeenkomsten.
Bron: Irish Times (Derek Scally)
UPDATE 2: 18 september - De 'nieuwe speerpunt' van de NAVO moet binnen een jaar een initiële operationele status hebben. Het NAVO-hoofdkwartier van Multinational Corps Northeast in Szczecin is inmiddels opgewaardeerd tot een high readiness hoofdkwartier onder leiding van Duitsland, Polen en Denemarken.
Bron: Associated Press (David Rising)

Joint Warrior oefent landingen op vijandelijke kusten

17 april - Tijdens de internationale marine-oefening Joint Warrior 2013 in de Britse wateren wordt onder meer een landing van mariniers op een vijandige kust beoefend. Interessant (gezien het komende referendum in Schotland over onafhankelijkheid) is dat voor de lokatie daarvan het Schotse oefenterrein Barry Buddon bij de Tye is uitgekozen. Aan de oefening doen 40 marineschepen, 40 vliegtuigen en 30 helikopters van de NAVO-landen Engeland, Nederland, Canada, Frankrijk, Denemarken, België, Noorwegen, Polen en Duitsland en het niet-NAVO-land Zweden mee. In totaal gaat het om 12.000 militairen. Joint Warrior wordt elke twee jaar gehouden.
De Nederlandse bijdrage bestaat uit zes marineschepen, het 2e Mariniersbataljon en twee Cougar helikopters van de luchtmacht die fungeren als boordhelikopter. De Nederlandse commandeur Peter Lenselink leidt de internationale vloot.
Bron: Britse ministerie van defensie

Zweedse wapens ingezet tegen rebellen in Birma

Uit een onderzoek van het Zweedse Agentschap voor Non-Proliferatie en Exportcontrole is gebleken dat Zweedse wapens door Birmese troepen worden ingezet tegen de etnische Kachin-rebellen. De wapens worden geproduceerd door Saab Bofors Dynamics en waren oorspronkelijk door Zweden verkocht aan India. Een aantal M-3 Carl Gustav anti-tankraketten waren door de rebellen buitgemaakt op het Birmese leger. Na onderzoek bleek uit de serienummers, dat het ging om een partij die in 2003 was verkocht aan de Indiase regering. Tegen Birma is een wapenembargo van kracht waaraan Zweden zich ook houdt. Vermoed wordt dat India tegen de regels van het kontrakt heeft doorgeleverd aan Birma om militante groepen als het United Liberation Fron of Assam (ULFA), die in India vechten, maar soms basiskampen hebben in Birma, te bestrijden. Maar nu worden de wapens dus ingezet tegen de 'eigen' rebellen van Birma.
Bron: The Independent (Andrew Buncombe)