Τυχαίνει να είμαι χημικός μηχανικός και η επιστήμη και τεχνολογία των υλικών είναι ένας από τους τομείς της σχολής όπου σπούδασα. Επομένως, ήταν αδύνατον να μην κεντρίσει το ενδιαφέρον μου ο τίτλος «Αντοχή υλικών, Προσεγγίζοντας το όριο θλίψης» της Μελίσσας Κωτσάκη. Έχοντας πλέον διαβάσει αυτή την υπέροχη νουβέλα, θα ήθελα να πω ότι βρίσκω απολύτως πετυχημένο και ιδιοφυή το συγκερασμό τεχνικών εννοιών, όπως είναι η αντοχή υλικών, με έννοιες της ψυχολογίας έτσι όπως παρουσιάζονται στο βιβλίο. Για μένα, η αναγνωστική εμπειρία ήταν μια μέθεξη στην αναζήτηση ταυτότητας της πρωτοπρόσωπης αφηγήτριας που παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον και για την αναγνώστρια. Θα ήθελα να ήταν μεγαλύτερη σε έκταση η νουβέλα, αλλά πάντα αυτή την επιθυμία έχουμε για βιβλία που καταφέρνουν να μας αγγίξουν. Ένα μικρό και χαρακτηριστικό απόσπασμα που συμπυκνώνει βαθιά ενόραση από τη σελίδα 58: «Σπίτι μου είναι όλες μου οι θραύσεις μέχρι σήμερα και όλες μου οι θλίψεις, όλα τα γεφυρώματα και όλη η κούραση που κουβαλάω.» Είναι ένα βιβλίο που πραγματικά αξίζει την προσοχή μας και καταφέρνει να γεφυρώσει την τεχνική σκέψη με την ατόφια λογοτεχνία.
Διαβάζω αρκετά συχνά σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία και όταν συναντώ βιβλία που δικαιώνουν στο έπακρο την επιλογή μου, ενθουσιάζομαι. Μια τέτοια περίπτωση είναι η αναγνωστική μου συνάντηση με το «Τίνος είσαι εσύ», ένα βιβλίο που με συγκίνησε πραγματικά και με κέρδισε από την πρώτη στιγμή. Αφορά την ιστορία δύο αδερφών, του Πέτρου Κατσαντώνη και του Ρήγα Σαλούστρου, που μεγάλωσαν σε διαφορετικές οικογένειες και η διαθήκη της αδερφής του πατέρα του Πέτρου ορίζει ότι θα πρέπει να συναντηθούν προκειμένου να λάβει ο καθένας το μερίδιο του. Καθώς διαβάζει κανείς το βιβλίο γοητεύεται από τη χρήση της γλώσσας και έρχεται πολύ κοντά με τον ήρωα Πέτρο. Πρόκειται για ένα αξιοπρόσεκτο μυθιστόρημα μικρό σε έκταση, αλλά βαθύ σε συγκίνηση.
Γνήσια λογοτεχνική απόλαυση, μολονότι υπήρχαν σημεία που μου φάνηκαν υπερβολικά, όπως η συχνή περιγραφή ερωτικών περιπτύξεων που υποδηλώνει σαφώς επιρροή από Ντε Σαντ και ενδεχομένως δικαιολογείται λόγω του ότι περιγράφει άτομα που συμμετέχουν στο κίνημα απελευθέρωσης των ηθών. Ένας συγγραφέας που προτιμάει να λέει ακριβώς ό,τι σκέφτεται χωρίς να τον ενδιαφέρει να είναι καθώς πρέπει σίγουρα είναι μια ενδιαφέρουσα περίπτωση. Αλλά και η ανάμιξη επιστημονικών δεδομένων στη ροή της αφήγησης προσθέτει στη συνολική γοητεία του κειμένου. Εν ολίγοις, θα αναζητήσω οπωσδήποτε τη Δυνατότητα ενός νησιού και το ο Χάρτης και η Επικράτεια.
Πρώτη μου επαφή με τη σκέψη του Στάινερ έγινε με το βιβλίο «Η ιδέα της Ευρώπης». Θυμάμαι καθαρά ότι εντυπωσιάστηκα από το πόσο εμβριθές και εύστοχο κείμενο ήταν παρά το μικρό σε έκταση μέγεθος του. Πρόσφατα είδα την παρουσίαση του «Ένα μακρύ Σάββατο» στο προφίλ ενός διαδικτυακού φίλου και έσπευσα να το προμηθευτώ. Θα ήταν κουτό να ισχυριστώ ότι μπορώ να μιλήσω για το σύνολο του βιβλίου. Αναγκαστικά θα εστιάσω σε δύο σημεία ενδιαφέροντος. Το ένα από αυτά είναι η άποψη του Στάινερ για τον Μπέκετ. Λέει συγκεκριμένα (στη σελίδα 55) ότι: » … ο Μπέκετ είναι ίσως ο μέγιστος της νεότερης λογοτεχνίας μας.» Προσωπικά, με πείθει χωρίς δεύτερη σκέψη να αναζητήσω έργα του Μπέκετ το συντομότερο δυνατόν. Το δεύτερο σημείο ενδιαφέροντος βρίσκεται στη σελίδα 63. Εκεί ο Στάινερ λέει το εξής: «Το μυθιστόρημα έχει εξελιχθεί εν πολλοίς σε επικράτεια της γυναίκας. Στο μυθιστόρημα οι γυναίκες κυριαρχούν.» Καθώς αναπτύσσει τους συλλογισμούς του καταλήγει : » Οπότε τίθεται το εξαιρετικά ακανθώδες ερώτημα: γιατί οι γυναίκες δεν δημιουργούν περισσότερο;» Η αλήθεια είναι ότι κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, και με βάση τα λεγόμενά του, η Λωρ Αντλέρ του επισημαίνει το φαλλοκρατικό των απόψεων του. Ωστόσο, δε διακρίνω εμπάθεια κατά των γυναικών από την πλευρά του, αλλά μια ειλικρινή διάθεση να κατανοήσει γιατί οι γυναίκες στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν έχουν να παρουσιάσουν εξίσου εντυπωσιακά επιτεύγματα στο πεδίο των επιστημών και της τέχνης όσο οι άντρες. Είναι ένα θέμα που παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον και προφανώς δεν μπορεί να θεωρηθεί ως φαλλοκρατικό σκεπτικό, αφού στην πραγματικότητα ο Στάινερ παραθέτει γεγονότα. Σε κάθε περίπτωση, όσο κι αν διαφωνεί κανείς μαζί του είναι απολαυστική η ανάγνωση των συνεντεύξεων του, παρουσιάζει ένα πλούτο ιδεών, οπότε θα πρότεινα να αναζητήσετε το βιβλίο αυτό.
Ηταν αδύνατο, όταν ξέσπασε το πρώτο γέλιο διαβάζοντας «Το μυστικό του Ομπλίκ» να μην ανακαλέσω στη μνήμη το βιβλίο «Συνασπισμός ηλιθίων», αφού από τότε που διάβασα το δεύτερο είχα να γελάσω έτσι με βιβλίο. Θεωρώ ότι κοινό χαρακτηριστικό και στις δύο περιπτώσεις είναι η συγγραφική ικανότητα να μιλάς για πράγματα σοβαρά με εξόχως χιουμοριστικό τρόπο. Και πράγματι, αν μνημονεύσουμε το «Τίποτα δεν είναι πιο σοβαρό από το γελοίο και τίποτα πιο γελοίο από το σοβαρό» του Luigi Pirandello εξηγείται όχι μόνο πως είναι εφικτό πρακτικά να αστειεύεσαι με σοβαρά πράγματα, αλλά μάλλλον είναι και ο πλέον κατάλληλος τρόπος να τα στηλιτεύσεις καίρια αν πρόκειται για κακώς κείμενα. Ας επανέλθω στο βιβλίο «Το μυστικό του Ομπλίκ» ο συγγραφέας έχει μια αξιοζήλευτη ικανότητα συνδυάζει γνώσεις από διαφορετικά πεδία επιτυγχάνοντας να δώσει ένα ευφάνταστο κείμενο που σφύζει από φρεσκάδα και πρωτοτυπία. Λίγα λόγια για την υπόθεση: Ένας υπουργός ολίγον ανίκανος αναθέτει σε δύο συνεργάτες του να παρουσιάσουν μια πρόταση προς χρηματοδότηση από κοινοτικούς πόρους. Οι συνεργάτες αυτοί ανακαλύπτουν τη σαμπατάτα του Ομπλίκ, ενός ξεχασμένου μικρού νησιού, που σύντομα θα γίνει διάσημο εξαιτίας της καλλιέργειας αυτού του εντελώς ιδιαίτερου οργανισμού, ο οποίος έχει την ιδιότητα να εκρήγνυται. Όλα αυτά και όσα συμβαίνουν στη συνέχεια μοιάζουν τρελά, αλλά ακριβώς αυτός είναι ο λόγος που θυμίζουν τόσο έντονα την πραγματικότητα. Διαβάστε το βιβλίο και θα με θυμηθείτε!
Έχω διαβάσει όλα τα βιβλία του Σπύρου Γλύκα, επειδή είναι απολαυστική η χαρακτηριστική του άνεση να αφηγείται ιστορίες. Το «1974, Αλάσκα» δεν αποτελεί εξαίρεση και είναι ένα βιβλίο φόρος τιμής στην μουσική τζαζ. Όσοι την αγαπούν, θα αισθανθούν να μαγνητιζονται από αυτό το μυθιστόρημα. Ο μουσικός Μ, που είναι ασφαλώς μαύρος (αφού σε μαύρους μουσικούς οφείλουμε την επαφή μας με αυτή τη θεϊκή μουσική) είναι το κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου. Ο Μ αποδέχεται την πρόταση να μεταβεί στο Γουίτιερ της Αλάσκας για να δουλέψει ως σαξοφωνίστας. Κι εκεί αρχίζουν όλα. Δεν θα αποκαλύψω φυσικά τη συνέχεια της ιστορίας. Θα ήθελα μόνο να πω ότι ο συγγραφέας ξέρει να μας μεταφέρει σε έναν τόπο που δεν γνωρίζουμε με απόλυτη πειστικότητα (κι αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο) και καταφέρνει να μας μεταδίδει τον ενθουσιασμό του όχι μόνο για τη τζαζ μουσική, αλλά και για τα βιβλία. Όσοι αγαπάτε αυτά τα δύο, θα αισθανθείτε μεγάλη οικειότητα με αυτό το μυθιστόρημα. Χάρηκα πολύ που το διάβασα, αλλά το αγαπημένο μου βιβλίο του Γλύκα εξακολουθεί να είναι η Διομίρα.
«..όχι δεν κακιώνω την εποχή μας, γιατί άλλωστε; Μια εποχή είναι κι αυτή. Απλώς δεν είμαστε τόσο καλοί στους μοναχικούς δρόμους που άνοιξαν μπροστά μας, όσο τότε στην ομαδική προσπάθεια˙ ή, που ξέρεις, μπορεί ακριβώς εκείνη η ομαδική προσπάθεια να ‘κρυβε τελικά αυτό που πραγματικά είμαστε.»
Την πρώτη φορά που διάβασα το βιβλίο της Νίκης Τρουλλινού «Οδός Σόλωνος» από τις εκδόσεις Ποταμός αναγνώρισα όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά της γραφής της που συνάντησα σε όσα βιβλία της έχω διαβάσει: τον αυθεντικό λόγο, την ποιητική έκφραση, το κάλεσμα της αναγνώστριας σε εγρήγορση, αφού οι φράσεις σχηματίζουν μεν ένα ψηφιδωτό, αλλά αφήνουν συνειδητά ένα κενό χώρο για να προσθέσει η αναγνώστρια με τις δικές της εμπειρίες και προσλαμβάνουσες το υλικό που θα συνθέσει την επίδραση του βιβλίου σε αυτήν.
Ανήκω σε μια γενιά που δεν χρειάστηκε ούτε να δώσει αντιδικτατορικό αγώνα ούτε ήταν επιτακτική η ανάγκη να πολιτικοποιηθεί ασχέτως που ακόμη και το να είσαι απολιτικό ον είναι κι αυτό μια πολιτική θέση. Ωστόσο, έχοντας βιώσει τα φοιτητικά μου χρόνια στο Πολυτεχνείο ήταν αδύνατον να μην έρθω σε επαφή μέσα από κουβέντες και κοινωνικές συναναστροφές με την ανάγκη προσδιορισμού μιας σαφούς πολιτικής ματιάς, αφού στην πραγματικότητα είναι αδύνατον να είναι κανείς ουδέτερος όσο κι αν θα το ήθελε. Γιατί όμως μιλάω για όλα αυτά, ενώ αυτό το ιστολόγιο έχει σκοπό να μιλήσει για βιβλία; Ίσως επειδή και τα βιβλία ως φορείς μνήμης τόσο από πλευράς της συγγραφέα, αλλά αναπόφευκτα κι από πλευράς της αναγνώστριας είναι ένας τρόπος να παίρνουμε θέση απέναντι στον κοινωνική πραγματικότητα. Και η συγγραφέας Νίκη Τρουλλινού σε αυτό το βιβλίο μιλάει με γλώσσα ζωντανή και παραστατική για όσα έζησε μέσα στον αντιδικτατορικό αγώνα της Νομικής Σχολής, που προηγήθηκε και οδήγησε στην κορύφωσή του το Νοέμβριο του 1973 στο Πολυτεχνείο, χαρίζοντας στην αναγνώστρια τον παλμό μιας εποχής που μολονότι, αν υπολογίσει κανείς τα χρόνια, μοιάζει ίσως μακρυνή, ωστόσο στην πραγματικότητα είναι αυτή που κυοφόρησε το σήμερα.
Τη δεύτερη φορά, λοιπόν, που διάβασα την «Οδό Σόλωνος», αποφάσισα ότι παρά το δέος μου απέναντι σε μια αναγνωρισμένη συγγραφέα που γράφει για τον αγώνα μιας εποχής που δεν έζησα, ίσως θα είχε σημασία να μιλήσω για το βιβλίο βάσει της δικής μου αναγνωστικής ματιάς και τον αντίκτυπο που είχε σε εμένα. Καταρχάς, να πω ότι προσέγγισα το βιβλίο όχι μόνο απλώς με τη διάθεση να διαβάσω άλλη μια συλλογή διηγημάτων. Βασική επιδίωξή μου ήταν να έρθω σε επαφή με τις μνήμες μιας συγγραφέα που έζησε σε μια εποχή που έχει αφήσει ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία του τόπου. Όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, μολονότι δεν έχω τα βιώματά της, ένιωσα πολύ κοντά μου κάποιες ιστορίες. Ειδικά το διήγημα Το κουλούρι, αλλά και το Τριαντάφυλλα μπακαρά για έναν όχι εύκολα προσδιορίσιμο λόγο με έκαναν να νιώσω οικειότητα. Ίσως επειδή διάβασα τη φράση: «Φάρσα η ζωή, Μίνα μου, φάρσα η καριόλα.» στο πρώτο και τη φράση: «…υπάρχει πάντα η κατηγορία εκείνου που αποκαλούμε ζόρικο με τη δική του άγρια ομορφιά» στο δεύτερο. Ίσως επειδή οι άνθρωποι μπορεί να μην έχουμε τα ίδια βιώματα, αλλά υπάρχει πάντοτε μια υπόγεια διαδρομή που μας ενώνει και σχηματίζεται διαμέσου της τέχνης. Είμαι σίγουρη ότι σε μια τρίτη ανάγνωση θα ανακάλυπτα ακόμη περισσότερες συνδέσεις και θα είχα την αίσθηση ότι διαβάζω ένα καινούριο βιβλίο. Θα ήθελα να πω ότι τα διηγήματα αυτά, όπως συμβαίνει σε όλα τα βιβλία της Νίκης Τρουλλινού που έχω διαβάσει (Μαράλ όπως Μαρία, Μ΄ένα καφάσι μπύρες, Ουρανός από στάχτη, Δημοκρατία των ονείρων) δεν χαρίζονται με ευκολία στην αναγνώστρια. Αντίθετα, απαιτούν την ενεργή συμμετοχή της για να μπορέσουν να καρποφορήσουν στη συνείδησή της την αίσθηση της εποχής για την οποία μιλούν. Μίλησα παραπάνω για ποιητική έκφραση. Για να το αποδείξω, θα χρησιμοποιήσω ένα απόσπασμα από το Μια εποχή ήταν κι αυτή και θα σταματήσω με αυτό:
«Υ.Γ. Γερνώ, λες; Τα χρόνια. Ίσως και η κούραση. Ή το κόστος των καιρών. Μπορεί και το βλέμμα σου που λείπει.»
Η γραφή και γενικά ο λόγος των συγγραφέων που έρχονται από το χώρο των θετικών επιστημών κατά κανόνα χαρακτηρίζεται από λακωνικότητα. Δεν είναι λοιπόν απρόσμενο ότι η έκταση της νουβέλας της Θεοδοσίας Μπίτζου, η οποία σπούδασε αρχιτεκτονική στο ΕΜΠ, είναι σχετικά μικρή. Ωστόσο, το «Μις Σάλιβαν» ανήκει σε εκείνα τα βιβλία που έχουν βάθος αντιστρόφως ανάλογο της έκτασής τους. Και, όπως έχω ξαναγράψει σε αυτό το ιστολόγιο, χαίρομαι πολύ να διαβάζω βιβλία που είναι μεν σύντομα, αλλά ταυτόχρονα είναι περιεκτικά.
Έχοντας διαβάσει το βιβλίο, θεωρώ άκρως επιτυχημένο το εξώφυλλο που είναι σχέδιο της συγγραφέα. Πράγματι ο ψυχισμός της ηρωίδας όπως αναδύεται από το κείμενο σε συνδυασμό με το σκίτσο φανερώνουν μια γυναίκα περίκλειστη στον κόσμο της. Όμως, αυτός ο κόσμος είναι αξιοπρόσεκτος και αξίζει το ενδιαφέρον μας.
Τι συμβαίνει, όμως. μέσα σε αυτό το βιβλίο; Βρισκόμαστε μέσα στο μυαλό μιας μεγάλης και μοναχικής γυναίκας, η οποία αντί για κάποια κατοικίδια περιστοιχίζεται από αράχνες που τις παρατηρεί εν είδει βιολόγου. Αναπόφευκτα από την αέναη καταβύθιση στον εαυτό της λόγω μοναχικότητας και το φιλοσοφικό στοχασμό, που προκύπτει από τον παρατήρηση της ζωής των αραχνών, αναφύονται κάποια αξιοπρόσεκτα ερωτήματα. Προσωπικά, θεωρώ ότι αυτά τα ερωτήματα που θέτει η Μις Σάλιβαν είναι από τα δυνατότερα σημεία της νουβέλας και βαθμιαία πλέκουν έναν ιστό για την αναγνώστρια που δεν μπορεί να ξεφύγει εύκολα από τη γοητεία του βιβλίου. «Και ερωτώ, ξέρουν ότι ζουν μονάχα επεδή εγώ το επιτρέπω;», αναρωτιέται η ηρωίδα ήδη στην αρχή του βιβλίου φανερώνοντας από το σημείο αυτό και μετά ένα συνεχή παραλληλισμό της ανθρώπινης μοίρας με εκείνη των αραχνών, που βρίσκονται στο έλεος της Μις Σάλιβαν.
Δε θα πω περισσότερα παρά το γεγονός ότι φωτίζω την πτυχή του βιβλίου όπως την αντιλαμβάνομαι (ενδεχομένως διαφορετικά από ένα άλλο ανθρώπινο πλάσμα). Το λακωνίζειν εστί φιλοσοφείν. Διαβάστε το.
Υπάρχουν πολλές κατηγορίες βιβλίων. Μία από αυτές είναι τα βιβλία που σε ταξιδεύουν στα νεανικά σου χρόνια. Μια άλλη είναι τα βιβλία που τα θυμάσαι με τη γλύκα που νιώθει μια αναγνώστρια ερωτευμένη με το βιβλίο που διάβασε. Το «Φέτος δεν γιορτάζει κανείς» ανήκει και στις δύο αυτές κατηγορίες. Έχουν περάσει κάποιες μέρες που το διάβασα, αλλά ακόμα θυμάμαι τη φρεσκάδα της γραφής του. Είναι γραμμένο με πολλή ευαισθησία, διανθισμένο με χιούμορ και μια πρωτοπρόσωπη αφήγηση που είναι απολαυστική και το τέλος με συγκίνησε αναπάντεχα. Δε θα μιλήσω για την υπόθεση, επειδή προσωπικά μου αρέσει να την ανακαλύπτω διαβάζοντας το ίδιο το βιβλίο αντί για ένα κείμενο για αυτό. Όπως όλα τα καλά βιβλία, το κλείνεις με την αίσθηση ότι ήθελες κι άλλο ακόμα. Περιμένω το επόμενο, αγαπητή μου Σταυρούλα!
Η γραφή του Gospodinov μου αρέσει πολύ. Είχα ενθουσιαστεί με το «Περί φυσικής της μελαγχολίας», είχα λατρέψει το «Φυσικό μυθιστόρημα». Για λόγους ανεξάρτητους από τη θέληση μου δεν συναντήθηκα αναγνωστικά με το «Χρονοκαταφύγιο». Ωστόσο , το «Ο κηπουρός και ο θάνατος» μου άφησε ανάμικτα συναισθήματα. Ξεκίνησα να το διαβάζω με μεγάλο ενδιαφέρον, αλλά από τη μέση και μετά αναρωτήθηκα αν με αγγίζει πραγματικά η ιστορία. Όλοι όσοι έχουμε μια απώλεια ενός γονιού στη ζωή μας μπορούμε να βρούμε σημεία ταύτισης στο βιβλίο. Όμως το ζητούμενο είναι να έρθει η αναγνώστρια σε επαφή με εκείνα τα σημεία της αφήγησης που απογειώνουν την ένταση των συναισθημάτων. Αυτό ομολογουμένως το πετυχαίνει ο συγγραφέας ακριβώς στο τέλος. Και πάντα το τέλος έχει τη σημασία του. Επομένως, δεν θα αποθάρρυνα κάποιον να διαβάσει τον «Κηπουρό». Θα του έλεγα όμως να προτιμήσει ένα από τα δύο άλλα βιβλία του που έχω διαβάσει. Λίγα λόγια για το «Περί φυσικής της μελαγχολίας» :εδώ.
Αναγνώσεις βιβλίων 