Obrona wartości demokratycznych w epoce cyfrowej

Pakiet Komisji dotyczący demokracji, przyjęty 12 listopada 2025 r., zawierał komunikaty w sprawie europejskiej tarczy demokracji, jak zapowiedziano w wytycznych politycznych przewodniczącej Ursuli von der Leyen. 

Europejska Tarcza Demokracji (EUDS) ma na celu ochronę i promowanie naszych demokracji. Przedstawiono w nim spójny zestaw środków, koncentrujących się na trzech filarach:

1. Ochrona integralności w przestrzeni informacyjnej
2. Ochrona wolnych i uczciwych wyborów oraz mediów
3. Zwiększenie odporności społecznej i umiejętności korzystania z mediów

W ramach Tarczy Demokracji ustanowiono Centrum Odporności Demokratycznej, które ma wspierać prace we wszystkich obszarach, łącząc wiedzę fachową i zdolności państw członkowskich oraz krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących, a także instytucji UE. 

Platforma zainteresowanych stron dla niezależnych ekspertów będzie wspierać te prace, łącząc wiedzę fachową i zdolności w państwach członkowskich i państwach sąsiadujących oraz opierając się na centrach Europejskiego Obserwatorium Mediów Cyfrowych i nowych społecznościach, takich jak europejska sieć kontrolerów faktów i przyszłe wspólne ramy wsparcia badań naukowych.

Komisja wprowadziła już przepisy mające pomóc w ochronie integralności informacji w internecie: 

• Akt w sprawie sztucznej inteligencji zawiera obowiązek oznaczania treści generowanych przez sztuczną inteligencję w określonych okolicznościach, w tym deepfake'ów.
• Akt o usługach cyfrowych zawiera przepisy mające na celu ograniczenie zagrożeń na dużą skalę dla społeczeństwa i demokracji na platformach internetowych, przy pełnym poszanowaniu wolności wypowiedzi użytkowników.
• Akt o usługach cyfrowych zawiera również przepisy dotyczące przejrzystości algorytmów, umożliwiając użytkownikom kontrolowanie tego, co widzą, oraz dając naukowcom dostęp do danych w celu zbadania, w jaki sposób platformy internetowe rozpowszechniają informacje, między innymi
• Rozporządzenie w sprawie reklamy politycznej zapewnia wspólne normy UE, które ułatwiają obywatelom rozpoznawanie reklam politycznych, sprawdzanie, czy są one celem takich reklam, i odróżnianie ich od innych rodzajów treści.

Komisja podejmuje szereg działań w celu zwiększenia integralności naszej przestrzeni informacyjnej w epoce cyfrowej. Należą do nich:

• Przygotowanie incydentów związanych z aktem o usługach cyfrowych i protokołu kryzysowego w celu zapewnienia szybkiej reakcji na zakrojone na szeroką skalę, a nawet ponadnarodowe zagrożenia dla integralności informacji
• Opierając się m.in. na środkach takich jak kodeks postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji w celu demonetyzacji dezinformacji
• Rozszerzenie mandatu Europejskiego Obserwatorium Mediów Cyfrowych (EDMO) w celu opracowania nowych, niezależnych zdolności w zakresie monitorowania i analizy, w szczególności w związku z wyborami lub kryzysami
• Zwrócenie się do Europejskiej Rady ds. Usług Medialnych o współpracę z nami w celu opracowania wspólnych kryteriów, które ukierunkują krajowe organy regulacyjne ds. mediów w działaniach na rzecz ochrony przestrzeni informacyjnej UE przed nieuczciwymi usługami medialnymi spoza UE 

Do tych wysiłków przyczyni się również europejska sieć kontrolerów informacji (zaproszenie do składania wniosków będące przedmiotem oceny). Pomoże on niezależnym weryfikatorom informacji we wszystkich 27 państwach członkowskich UE zwiększyć ich zdolność do wykrywania, analizowania i przeciwdziałania manipulacjom informacjami, w tym w sytuacjach kryzysowych. Sieć będzie również obejmować system ochrony weryfikatorów faktów i utworzy unijne repozytorium weryfikacji faktów. 

Komisja utworzy również wspólne ramy wsparcia badań naukowych zapewniające naukowcom, środowiskom akademickim i organizacjom społeczeństwa obywatelskiego dostęp do danych i zaawansowanych technologii w celu monitorowania i wykrywania zagranicznych manipulacji informacjami i ingerencji w informacje oraz kampanii dezinformacyjnych.

Wybory

Infrastruktura wyborcza musi być chroniona przed cyberatakami. Dyrektywa w sprawie sieci i systemów informatycznych (NIS2) oraz akt w sprawie cyberodporności już wprowadzają sposoby wzmocnienia cyberbezpieczeństwa UE nie tylko w wyborach, ale szerzej. Ponadto rezerwa cyberbezpieczeństwa ustanowiona aktem w sprawie cybersolidarności jest dostępna na wniosek państw członkowskich i partnerów UE w przypadku internetu o istotnym znaczeniu lub internetu o dużej skali w dziedzinie cyberbezpieczeństwa.

Ponadto Komisja przyjęła wytyczne dotyczące ograniczania ryzyka systemowego dla procesów wyborczych na podstawie aktu o usługach cyfrowych, aby wspierać wypełnianie obowiązków w zakresie ochrony dyskursu obywatelskiego i procesów wyborczych. Wraz z krajowymi koordynatorami ds. usług cyfrowych Komisja zaktualizuje zestaw narzędzi wyborczych w ramach aktu o usługach cyfrowych, aby uwzględnić doświadczenia z ostatnich wyborów. 

Ponadto kodeks postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji będzie nadal odgrywał kluczową rolę w przeciwdziałaniu zagrożeniom związanym z wyborami, w szczególności za pośrednictwem systemu szybkiego reagowania.

Media 

Media informacyjne mają kluczowe znaczenie dla zdrowej debaty demokratycznej oraz wolnych i uczciwych wyborów. Sektor mediów stoi jednak w obliczu presji gospodarczej, co utrudnia utrzymanie niezależnych mediów informacyjnych i wysokiej jakości sprawozdawczości. Niektóre miejsca w UE stają się nawet „pustyniami informacyjnymi”, ponieważ lokalne punkty sprzedaży są wypierane z rynku, co prowadzi do spadku pluralizmu i jakości informacji. Może to otworzyć drogę do dezinformacji i przyczynić się do utraty zaangażowania w demokrację.

AgoraEU, unijny program finansowania na lata 2028–2034, będzie obejmował wsparcie dla wolnych i niezależnych mediów, w tym ochronę dziennikarzy i odporność mediów, za pośrednictwem komponentu MEDIA+. Do tego czasu europejska tarcza demokracji i program na rzecz odporności mediów stanowią okazję do przedstawienia głównych działań wspierających media informacyjne, w tym wsparcia dla niezależnych mediów i dziennikarzy, zapewniając perspektywę UE na sprawy bieżące, wzmacniając rentowność mediów i innowacje. Tymczasem Komisja zwiększy wsparcie dla mediów lokalnych w ramach programu „Kreatywna Europa” i wprowadzi nowe działanie w ramach programu „Horyzont Europa” w celu dalszego wspierania transformacji cyfrowej sektora mediów.

Jeżeli chodzi o odporność mediów, Komisja będzie nadal wspierać państwa członkowskie w stosowaniu europejskiego aktu o wolności mediów. Przepisy EFMRA nie tylko pomagają chronić wolne i pluralistyczne media, ale także zobowiązują państwa członkowskie do wprowadzenia odpowiednich, trwałych i przewidywalnych zasobów finansowych dla dostawców mediów publicznych. Akt o usługach cyfrowych wymaga również, aby bardzo duże platformy internetowe i wyszukiwarki internetowe – mające ponad 45 mln aktywnych użytkowników miesięcznie w UE – identyfikowały i ograniczały zagrożenia związane z wolnością i pluralizmem mediów.

Oprócz aktu o rynkach cyfrowych akt o rynkach cyfrowych pomaga promować niezależny i zróżnicowany krajobraz medialny oraz sprostać wyzwaniom, takim jak wpływ usług opartych na sztucznej inteligencji na rynki cyfrowe mediów. 

Ponadto w ramach oceny dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych oraz przeglądu dyrektywy w sprawie praw autorskich na jednolitym rynku cyfrowym Komisja określi sposoby dalszego wspierania rentowności i różnorodności sektora.

Ponadto, jeśli chodzi o ochronę naszych mediów i dziennikarzy, Komisja zaktualizuje swoje zalecenie w sprawie bezpieczeństwa dziennikarzy, aby wspierać silniejszą ochronę dziennikarzy przed nadmiernymi naciskami, groźbami i atakami.

Umiejętność korzystania z mediów i umiejętności cyfrowe są powiązane z odpornością społeczną i zaangażowaniem obywateli. Komisja wspiera edukację w tej dziedzinie oraz możliwości uczestnictwa obywateli w życiu demokratycznym.

W szczególności Komisja zamierza wzmocnić grupę ekspertów ds. umiejętności korzystania z mediów, aby: 

• Rozszerzenie mandatu o wszystkie aspekty odporności społecznej, w tym gotowości
• Oferowanie państwom członkowskim nowych narzędzi współpracy (np. ułatwianie opracowywania wspólnych działań)
• Częstsze angażowanie grupy w działania doradcze przy opracowywaniu unijnych działań w zakresie umiejętności korzystania z mediów. 

Ta odnowiona grupa ekspertów powinna połączyć się z Europejskim Centrum ds. Odporności Demokratycznej i czerpać z niego korzyści, korzystając z jego spostrzeżeń dotyczących orientacji sytuacyjnej. 

Jednocześnie Komisja uwzględni działania dotyczące umiejętności korzystania z mediów w programie na rzecz odporności mediów, skierowane do wszystkich grup wiekowych, zarówno na obszarach wiejskich, jak i miejskich. Wysiłki na rzecz zwiększenia umiejętności korzystania z mediów powinny również opierać się na społeczności EDMO zajmującej się umiejętnością korzystania z mediów, dalej rozwijając repozytorium najlepszych praktyk i przypadków użycia w oparciu o wytyczne EDMO dotyczące skutecznych inicjatyw w zakresie umiejętności korzystania z mediów.  

Inwestowanie w demokrację

Działania w ramach tarczy demokracji będą wspierane za pośrednictwem szeregu unijnych programów finansowania, w tym po stronie cyfrowej: 

• Program „Kreatywna Europa” ma wspierać media, dziennikarstwo oraz umiejętności cyfrowe i medialne
• Program „Cyfrowa Europa” wspierający współpracę w celu przeciwdziałania dezinformacji, np. za pośrednictwem Europejskiego Obserwatorium Mediów Cyfrowych (EDMO) i europejskiej sieci osób odpowiedzialnych za weryfikację faktów
• Program „Horyzont Europa” ma wspierać badania naukowe, innowacje i eksperymenty w celu wzmocnienia demokracji i sprawowania rządów

W ramach kolejnych wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2028–2034 Komisja zaproponowała szereg programów, które przyczynią się do tarczy demokracji, w tym AgoraEU, której celem jest promowanie wspólnych wartości, w tym demokracji i wolności mediów.