Europejskie badania nad rozwojem i wdrażaniem sztucznej inteligencji

Postęp naukowy i technologiczny jest siłą napędową, która poprawia sztuczną inteligencję i jej zastosowanie w wielu dziedzinach. Unijni naukowcy wykorzystują już sztuczną inteligencję w przełomowy sposób, od poprawy leczenia nowotworów po rozwiązywanie problemów środowiskowych i poprawę prognoz wpływu trzęsień ziemi.

Komisja umożliwia badania nad sztuczną inteligencją za pomocą różnych strategii. W białej księdze w sprawie sztucznej inteligencji z 2020 r., skoordynowanych planach w zakresie sztucznej inteligencji, pakiecie na rzecz innowacji w dziedzinie sztucznej inteligencji i planie działania na rzecz sztucznej inteligencji na kontynencie, strategii „Sztuczna inteligencja w nauce” i strategii „Zastosuj sztuczną inteligencję” podkreślono znaczenie opracowania i wdrożenia sztucznej inteligencji, która jest godna zaufania i dostosowana do wartości europejskich. 

Urząd ds. Sztucznej Inteligencji aktywnie wspiera wdrażanie tych strategii, a także odgrywa kluczową rolę w egzekwowaniu aktu w sprawie sztucznej inteligencji. Monitoruje również pojawiające się tendencje i stymuluje przyjmowanie sztucznej inteligencji, we współpracy z europejskimi centrami innowacji cyfrowych. Ponadto główny doradca naukowy Urzędu ds. Sztucznej Inteligencji podtrzymuje standard doskonałości naukowej w ocenie modeli sztucznej inteligencji i badaniu innowacyjnych metod.

Za pośrednictwem programów „Horyzont Europa” i „Cyfrowa Europa” Komisja inwestuje ponad 1 mld EUR rocznie w sztuczną inteligencję za pomocą środków mających na celu finansowanie i zwiększanie skali innowacyjnych pomysłów i rozwiązań. Celem jest uruchomienie dodatkowych inwestycji ze strony sektora prywatnego i państw członkowskich, aby w ciągu tego dziesięciolecia osiągnąć roczny wolumen inwestycji w wysokości 20 mld EUR.

W ramach podstawowego unijnego programu finansowania badań naukowych „Horyzont Europa” przeznaczono 2,6 mld EUR na badania i rozwój w dziedzinie sztucznej inteligencji w latach 2021–2022. Również w ramach programu „Horyzont Europa” w kwietniu 2024 r. ogłoszono kilka zaproszeń do składania wniosków, w ramach których przeznaczono ponad 112 mln EUR na finansowanie projektów w zakresie sztucznej inteligencji i technologii kwantowych. Obejmuje to 50 mln EUR na rozwój dużych modeli sztucznej inteligencji, 15 mln EUR na zwiększenie przejrzystości i niezawodności sztucznej inteligencji. Jednocześnie w ramach programu „Cyfrowa Europa” przeznaczono ponad 1 mld EUR w latach 2021–2024 na wsparcie rozwoju i wdrażania sztucznej inteligencji.

Pakiet na rzecz innowacji w dziedzinie sztucznej inteligencji zwiększył inwestycje w badania nad sztuczną inteligencją i jej wdrażanie, ogłaszając liczne inicjatywy o wartości do 4 mld EUR w latach 2024–2027. Inicjatywy te będą wspierać rozwój nowej fali technologii generatywnej AI i ich wdrażanie w kluczowych sektorach przemysłu UE i w sektorze publicznym.

UE sfinansowała również dużą liczbę projektów w dziedzinie sztucznej inteligencji zarówno w ramach programu „Horyzont Europa”, jak i programu „Horyzont 2020” (unijny program finansowania badań naukowych i innowacji na lata 2014–2020). Projekty te pracowały nad rozwiązaniami w tak różnorodnych dziedzinach, jak rolnictwo, opieka zdrowotna, produkcja i transport. Zastosowania sztucznej inteligencji przynoszą już bezpośrednie korzyści obywatelom w obszarach takich jak zdrowie, środowisko i walka z dezinformacją. Liczba projektów ukierunkowanych na sztuczną inteligencję lub wykorzystujących narzędzia sztucznej inteligencji finansowanych w ramach programów „Horyzont 2020” i „Horyzont Europa” rośnie z roku na rok.

Te i inne strategiczne działania i inwestycje stwarzają warunki do rozwoju i wykorzystania sztucznej inteligencji, ale także do osiągnięcia doskonałości w zakresie pionierskiej sztucznej inteligencji.

Frontier AI odnosi się do modeli AI, które rozwijają najnowocześniejsze możliwości AI. Budowanie takich zdolności w Europie i wzmacnianie pozycji Europy w zakresie dostępu, wyboru kontroli i czerpania korzyści z wszelkich transgranicznych modeli sztucznej inteligencji będzie miało zasadnicze znaczenie dla konkurencyjności, suwerenności i bezpieczeństwa UE.

UE dąży do stworzenia dobrze prosperującego ekosystemu dla przedsiębiorstw typu start-up, opartego na doskonałości i zaufaniu, który umożliwia innowacje i wykorzystuje silną bazę naukową Europy, wysokiej jakości edukację i utalentowanych naukowców.

Strategia „Zastosuj sztuczną inteligencję” zapoczątkowała wielkie wyzwanie, jakim jest ogólnounijna konkurencja mająca na celu stymulowanie rozwoju suwerennych europejskich modeli sztucznej inteligencji na dużą skalę. Wyzwanie to zachęciło wiodące podmioty europejskie do opracowania pionierskich modeli sztucznej inteligencji o zdolności obliczeniowej odpowiadającej co najmniej 400 mld parametrów. Wiodący projekt wybrano w czerwcu 2026 r.

Komisja zgromadziła również forum ekspertów ds. pionierskiej sztucznej inteligencji, aby sporządzić mapę istniejących wysiłków w zakresie pionierskiej sztucznej inteligencji, zająć się wyzwaniami i wąskimi gardłami oraz określić możliwości. Zalecenia tych ekspertów opublikowano w lipcu 2026 r.

Komisja pracuje również nad uwolnieniem zaawansowanych zdolności poprzez najnowocześniejsze architektury sztucznej inteligencji i wysokiej jakości dane, wykorzystując zdolności obliczeniowe oferowane przez fabryki i gigafabryki sztucznej inteligencji.

Jednocześnie inicjatywa GenAI4EU przyczynia się do rozwoju generatywnej sztucznej inteligencji, tak aby strategiczne gałęzie przemysłu i sektor publiczny w Europie pozostały konkurencyjne. Wspiera on otwarte ekosystemy innowacji, zachęcając do współpracy między przedsiębiorstwami typu start-up i podmiotami zajmującymi się sztuczną inteligencją w celu opracowywania i wdrażania aplikacji opartych na sztucznej inteligencji.

Ogólna strategia UE w zakresie sztucznej inteligencji obejmuje inicjatywy mające na celu ułatwienie przejścia z laboratorium na rynek, promowanie badań naukowych, zachęcanie do przyjmowania sztucznej inteligencji i finansowanie innowacji. Kluczowe działania obejmują wspieranie partnerstw publiczno-prywatnych, wspieranie badań nad sztuczną inteligencją, zapewnianie obiektów testowych oraz rozwój europejskiego rynku rozwiązań w zakresie sztucznej inteligencji. Budując rynek wiarygodnych rozwiązań w zakresie sztucznej inteligencji i mobilizując zdolności badawcze, UE zamierza stać się światowym liderem w dziedzinie sztucznej inteligencji.

Europejskie sieci doskonałości w dziedzinie sztucznej inteligencji skupiają najzdolniejsze umysły zajmujące się sztuczną inteligencją w Europie w celu rozwiązania trudnych problemów związanych ze sztuczną inteligencją. NoE korzystają z finansowania zarówno w ramach programu „Horyzont 2020”, jak i programu „Horyzont Europa” i napędzają badania i rozwój. Te światowej klasy sieci obejmują znaczną część najwyższej europejskiej wiedzy specjalistycznej w zakresie sztucznej inteligencji. Wspierają one synergię i masę krytyczną w europejskiej sztucznej inteligencji, aby pomóc w przełożeniu postępów w dziedzinie sztucznej inteligencji na namacalne skutki w świecie rzeczywistym w różnych dziedzinach.

Te NoE stanowią również punkt wyjścia dla kolejnego rozdziału badań nad sztuczną inteligencją w Europie: Resource for AI Science in Europe (RAISE) [Zasób dla nauki o sztucznej inteligencji w Europie (RAISE)]. RAISE połączy zasoby strategiczne (tj. finansowanie, dane, zdolności obliczeniowe i talenty), aby stymulować rozwój pionierskiej sztucznej inteligencji i umożliwić przełomowe odkrycia naukowe.

Te różne inicjatywy są wspierane przez różne polityki działające na rzecz wspólnej wizji godnej zaufania sztucznej inteligencji. Aby wspierać innowacje, akt w sprawie sztucznej inteligencji zawiera szczegółowe przepisy dotyczące badań naukowych. Rozporządzenie nie ma zastosowania do żadnych działań związanych z badaniami, testowaniem i rozwojem sztucznej inteligencji przed jej wprowadzeniem do obrotu lub uruchomieniem. Wyłączenie to nie ma zastosowania do badań w warunkach rzeczywistych. Obejmuje ona wyłącznie systemy sztucznej inteligencji (w tym ich wyniki), które zostały specjalnie opracowane i oddane do użytku wyłącznie do celów badań naukowych i rozwoju.

Dzieje się tak dlatego, że sztuczna inteligencja zyskuje na znaczeniu w badaniach naukowych, napędza przełomy i przesuwa granice. UE chce przyspieszyć przyjmowanie sztucznej inteligencji przez naukowców – poprzez lepszy dostęp do danych, moc obliczeniową i szkolenia – ale także zapewnić integralność i dokładność procesu naukowego. W tym celu w marcu 2024 r. opublikowano wytyczne dotyczące odpowiedzialnego wykorzystywania generatywnej sztucznej inteligencji w badaniach naukowych.