Vreemde gewaarwording. Vanmorgen werd ik wakker en dacht na over de droom waaruit ik ontwaakte: stel eens dat de natuur niet alleen object was, maar voor ons ook een subject. De gedachte kreeg ik natuurlijk geïnspireerd door mijn Facebookbericht over de poëzie van Rutger Kopland. Citaat uit Trouw van afgelopen zaterdag:

 ‘Koplands werk is doortrokken van het besef dat natuur slechts aan de buitenkant te begrijpen is; dat bomen, de rivier en het gras geen bewustzijn of ziel hebben en dat dát hun wezen uitmaakt: de wereld is onverschillig, de mens spiegelt zijn eigen bewustzijn aan wat hem omringt, wat even ontluisterend als troostrijk kan zijn’, Trouw d.d. 06-04-2013.

Later las ik over de poëzie van M. Vasalis, waar mijn dochter een opdracht over moet maken:

‘Wat zij voelt, vreest en verlangt, projecteert zij op de bomen, en vice versa – ‘een grote twijfel hangt tussen de bomen’ … Als mensen kunnen bomen dansen en zingen – Denise Jannah heeft dat voortreffelijk tot uitdrukking gebracht in haar vertolking van het gedicht ‘Appelboompjes’ – maar bomen, hoewel gemeenschapswezens, kunnen zich ook distantiëren en in de verte uit de keel van een vogel een lied van verlangen laten klinken.’, (Leon Hanssen, Een misverstand om in te geloven. De poezie van M. Vasalis, Athenaeum – Polak & Van Gennep, Amsterdam 2006, p. 247).

Toch is de gedachte niet zo vreemd. ‘Mij spreekt de blomme een tale / mij is het kruid beleefd / mij groet het altemale / dat God geschapen heeft’, dichtte Guido Gezelle al. Ongetwijfeld geïnspireerd op de beelden uit de het Oude Testament, die de rivieren in de handen laten klappen en de bergen laat jubelen (Psalm 98:8) en waar bergen en heuvels juichend groeten en bomen in de handen klappen (Jesaja 55:12). Beelden die voortkomen uit het bijbelse besef, dat de natuur inderdaad kan spreken:

‘De hemel verhaalt van Gods majesteit / het uitspansel roemt het werk van zijn handen / de dag zegt het voort aan de dag die komt / de nacht vertelt het door aan de volgende nacht. / Toch wordt er niets gezegd, geen woord / gehoord, het is een spraak zonder klank. / Over heel de aarde gaat hun stem / tot aan het einde van de wereld hun taal’, (Psalm 19:2-5).

Alleen maar projectie, menselijke verbeelding en een spreken in metaforen? Ik vermoed van niet, hoewel je wel voor de taal open moet staan. Want er is een verband tussen openbaring en ontvankelijkheid. Maar je komt vaker het inzicht tegen dat er aan de dingen die wij gewoon zien en meemaken een andere dimensie is, die wij niet zo 1, 2, 3 vast kunnen pakken. Dan spreekt men over een geest die vaardig kan worden over een bepaalde cultuur, tijd of groep mensen. Dit gaat nog niet zozeer over de natuur. Maar als evolutionisten spreken over het zich aanpassen van de natuur aan zijn omstandigheden, dan is dat taal waarin het object in de natuur een subjectfunctie toebedeeld krijgt. Een besef, dat er meer is dan menselijke projectie?