‘In Brussel worden keiharde machtsspelletjes gespeeld,’ aldus de columniste Caroline de Gruyter in het NRC van 1 september. Ze had het over de deal, dat Wopke Hoekstra in plaats van de afgesproken Sigrid Kaag door het kabinet als kandidaat namens Nederland voor de positie van Eurocommissaris naar voren werd geschoven als opvolger van de aftredende Frans Timmermans.
Bij politiek komt altijd macht om de hoek kijken, omdat het in de politiek er juist om gaat de belangentegenstellingen van groepen en individuen tot een beslissing te brengen. In eerste instantie gebeurt dit vaak op basis van onderhandelingen, maar uiteindelijk wordt de uitkomst bepaald door degenen die op een bepaald moment de meerderheid en de macht hebben. Bij het beslissen van een politiek conflict is er dan ook meestal sprake van een verplaatsing van macht van de ene groep of persoon naar een andere groep of persoon.
Op dezelfde manier speelt ook in de kerk macht en het verkrijgen van macht een rol bij het beslissen rond de belangentegenstellingen die er in de kerk kunnen zijn. Ook in de kerk wordt aan politiek gedaan.
Een voorbeeld daarvan is het besluit van de CGK Classis Den Haag op woensdag 31 augustus om het CGK-smaldeel van de samenwerkingsgemeente NGK-CGK Het Lichtbaken te Zoetermeer uit te sluiten van verdere besluitvorming in de CGK.[1] Nadat de kerk van Zoetermeer op een buitengewone kerkvisitatie door de classis vermaand is, heeft de classis nu besloten om een stap verder te gaan, te weten:
‘dat de band tussen de kerk van Zoetermeer en de classis gedurende de voornoemde impasse wordt opgeschort door vooralsnog de geloofsbrieven van de kerk van Zoetermeer niet meer te aanvaarden en de ambtsdragers uit de kerk van Zoetermeer derhalve vooralsnog niet met last en macht te kunnen toelaten als afgevaardigden op de classisvergadering, tot de generale synode 2024 heeft besloten inzake de revisieverzoeken vrouw en ambt’, dan wel tenzij de kerkenraad op zijn besluit terugkomt.’
De stem van Zoetermeer telt niet meer mee in de CGK Classis, terwijl het belang van Zoetermeer om ruimte te mogen krijgen om vrouwelijke ambtsdragers in de gemeente te bevestigen in de kiem wordt gesmoord.
Met dit besluit gaat de CGK Classis verder dan de besluitvorming rond ‘vrouw en ambt’ door de GS Dordrecht-Nunspeet 2019-2022, die alleen besloot dat er kerkelijk ‘indringend’ vermaand mocht worden:
‘uit te spreken dat kerkelijke eenheid zich nooit verdraagt met volhardend afwijken van kerkelijke besluiten, en dat deze laatste – op punten waar het gezamenlijk verstaan van de Schrift in het geding is – op zichzelf reden voor censuur over ambtsdragers is, en daarom omwille van de eenheid in het kerkverband een dringend appel te doen op de kerken (ook samenwerkingsgemeenten) zich te houden aan de synodale besluiten, het broederlijk samenleven te erkennen door moeiten met besluiten in de kerkelijke weg aan de orde te stellen, en bij ongevoeligheid hiervoor of voortgaand afwijken classicaal indringend te vermanen;’
Daarmee neemt de classis een voorschot op de uitkomst van een rapport dat op de GS Rijnsburg 2024 zal dienen, waarin een taakgroep de CGK Synode moet dienen met een advies over de vraag ‘hoe de kerken hebben te handelen als kerken op deze weg [van het aanstellen van vrouwelijke ambtsdragers of het overwegen daarvan] zouden voortgaan.’
In dit licht bezien dringen zich op zijn minst vier vragen op. Allereerst, wat is de urgentie om nu dit besluit te nemen? Daarnaast, wat is het effect van deze maatregel? Verder, wat is de kerkordelijke grond? En tenslotte, wie heeft er belang bij om nu dit besluit te nemen?
1. Urgentie. Algemeen aanvaard is dat broederlijke vermaning geen haastklus is en dat korte metten daarbij niet passen. Daarbij zal de classis de kerkenraad ook duidelijk dienen te maken wat de gevolgen zijn en welke verantwoordelijkheid hij neemt als hij op deze weg doorgaat. Uiteindelijk zal, wanneer het vermaan van de classis niet leidt tot verandering, de classis (met advies van deputaten naar art. 49 K.O.) overeenkomstig art. 79 en 80 K.O. de weg van schorsing en afzetting van de kerkenraad moeten gaan. In de besluitvorming van de classis wordt de urgentie van het genomen besluit niet onderbouwd. Er wordt alleen gesteld, dat het handelen van Zoetermeer ‘het onderling vertrouwen en de eenheid van de classiskerken onder onverantwoorde druk zet.’
2. Effect. Het effect is vrijwel nihil en is daarom vooral een vorm van symboolpolitiek. Zo gauw als er revisieverzoek wordt ingediend, wordt het besluit opgeschort. Hetzelfde geldt ook, als vervolgens bij afwijzing van een revisieverzoek de kerkelijke weg naar de Particuliere Synode en de Generale Synode wordt gegaan. Daarom is te verwachten dat dit besluit de facto totdat de GS Rijnsburg 2024 zal vergaderen niet uitgevoerd zal worden.
3. Kerkordelijke grond. De classis stelt dat zij geroepen is ‘kerkordelijk met de kerkenraad van Zoetermeer te handelen.’ Opmerkelijk is dat zij bij de onderbouwing van haar besluit op geen enkele wijze naar de kerkorde verwijst of kan verwijzen. De classis spreekt weliswaar uit, dat zij vanwege het handelen van Zoetermeer ‘de weg van de tucht over ambtsdragers zou moeten overwegen’, maar het besluit dat zij neemt is geen optie die in de kerkorde genoemd wordt. In het geval van censuur over ambtsdragers is er de mogelijkheid van schorsing en op non-actief stellen. Het niet aanvaarden van geloofsbrieven lijkt nog het meest op een non-actief stellen van ambtsdragers. Je zou op het minst verwachten, dat hiervoor advies gevraagd zou zijn aan deputaten ad art. 49 KO. Wat het niet aanvaarden van geloofsbrieven betreft, deze maatregel is op de afgelopen CGK Synode uitgebreid besproken. Deputaten Kerkorde en Kerkrecht hadden tegen deze weg bezwaren, terwijl in het Meerderheidsrapport ‘Vrouw en Ambt’ gesteld werd dat dit binnen de huidige kaders van het kerkrecht niet mogelijk is. In een aanvullende notitie over tucht over kerkenraden voert het Meerderheidsrapport een dringend pleidooi ‘tot geduld en voorzichtigheid om snel grote stappen te nemen,’ wat de synode heeft overgenomen door de hierboven genoemde taakgroep in te stellen om hierover op de GS Rijnsburg 2024 te adviseren.
4. Belang. Het verzoek om dit besluit met betrekking tot Zoetermeer te nemen, kwam vanuit de CGK Rijnsburg met ondersteuning van de predikanten van Katwijk en Scheveningen. De CGK Katwijk is een gemeente die nauw verbonden is met ‘Bewaar het Pand’, het kerkblad dat sinds 1966 ‘de handhaving van de oude gereformeerde beginselen’ wil bevorderen. De huidige voorzitter daarvan, ds. Rien Kempeneers, stond tot 2021 in Katwijk, terwijl zijn opvolger in Katwijk, ds. Arjan Ruis, bestuurslid is en ten tijde van dit besluit als scriba van de classis functioneerde. Ook de predikant van de CGK Scheveningen, ds. Ewout van der Staaij, is bestuurslid van het ‘Bewaar het Pand’. Het besluit is uiteindelijk genomen met 16 stemmen voor en 14 tegen. De voorstemmers zijn allen afkomstig uit kerken, die zich verbonden weten met het ‘Bewaar het Pand’.
Door een besluit te nemen, dat geen urgentie heeft, uitsluitend symboolpolitiek is, en kerkordelijk ongegrond is, hebben de voorstemmers voor dit besluit zich niet laten leiden door het zoeken van ‘vrede en recht’, maar kerk- en machtspolitiek bedreven volgens de visie van het ‘Bewaar het Pand’. In 2021 gaf het bestuur te kennen, dat de behandeling van het dossier ‘Vrouw en ambt’ veel te lang geduurd had. Daarom stelde hij toen al, dat ‘onschriftuurlijke praktijken en ontwikkelingen weersproken en geweerd moeten worden.’ De aan de ‘Bewaar het Pand’-gelieerde kerken in de classis Den Haag hebben nu een daad willen stellen, kennelijk in de hoop dat de eerste klap een daalder waard zal zijn.
[1] Het RD berichtte er op 1 september over onder de kop ‘Classis Den Haag (CGK) schort banden met cgk Zoetermeer op’: https://www.rd.nl/artikel/1032721-classis-den-haag-cgk-schort-banden-met-cgk-zoetermeer-op. Het ND op 4 september onder de kop ‘Kerk aan zijlijn na benoemen vrouwelijke ouderlingen. ‘Er zijn alleen maar verliezers’’: https://www.nd.nl/geloof/protestant/1189826/kerk-aan-zijlijn-na-benoemen-vrouwelijke-ouderlingen-er-zijn-
Veldbeemd 