PROJECT/PROJET: OrdoNum (ULB)

 

(image/afbeelding: OrdoNum - klik om te vergroten/cliquez pour élargir)

Les ordonnances des Pays-Bas au début de l’ère moderne sont au cœur d’un projet scientifique et pédagogique inscrit dans le champ des humanités numériques : OrdoNum.

Porté par Marie Kervyn (ULB, Chaire d’histoire des temps modernes), Anthony Leroy (ULB, Valorisation - Département des Bibliothèques) et Sébastien de Valeriola (ULB, Chaire d’humanités numériques), ce projet est hébergé par les centres de recherche SociAMM et Ratio DH, et est soutenu par la plateforme technologique Praesto DH: https://quadihum.ulb.be/ordonum/.

OrdoNum innove dans le traitement des ordonnances : il permet d’interroger les Recueils des OrdonnancesPays-Bas en tant que corpus et montre aux jeunes historiens que la numérisation ouvre la voie à de nouveaux questionnements historiques. Il ne s’agit donc pas simplement d’une nouvelle numérisation ou de créer une version « pdf + texte » des documents scannés, mais bien d’extraire les données relatives aux ordonnances (texte + métadonnées), de les enrichir (par exemple en exploitant des outils d’analyse morpho-syntaxique) et d’en mener une analyse globale.

Une application RShiny (accessible depuis le réseau de l’ULB) a été développée pour présenter ces aspects.

OPEN ACCESS: Handelingen/Bulletin vol. LIX (2025)

Vol. LIX van de Handelingen is beschikbaar in open access op rechtsreeks.be. De KCOWV dankt de bibliotheek van de faculteit Rechtsgeleerdheid en Criminologie van de KULeuven voor deze belangrijke online-zijde van onze werking.

Le vol. LIX du Bulletin est dorénavant disponible en libre accès sur rechtsreeks.be. La CRALO tient à remercier la bibliothèque de la faculté de Droit et Criminologie de la KULeuven de maintenir cet aspect virtuel essentiel de nos opérations.

VOORSTELLING/PRESENTATION: Nieuw lid/nouveau membre Els DE PAERMENTIER

Prof. dr. Els De Paermentier is hoofddocent middeleeuwse geschiedenis aan de Universiteit Gent. Haar onderzoek richt zich op bestuurlijke schriftpraktijken en vrouwelijke macht in de Zuidelijke Nederlanden tijdens de hoge middeleeuwen.  Ze is gespecialiseerd in de hulpwetenschappen diplomatiek, paleografie en sigillografie. Na een carrière in de communicatiesector keerde ze in 2004 terug naar haar alma mater, waar ze een assistentschap opnam. In 2010 behaalde ze haar doctoraat over de organisatie van de grafelijke kanselarij in Vlaanderen en Henegouwen tijdens de regering van Boudewijn VI/IX en Johanna van Constantinopel (1191-1244), onder begeleiding van Prof. Th. de Hemptinne. Het resultaat van haar studie werd in 2021 bij Verloren in Hilversum gepubliceerd.

Perkament en ganzenveren, schrift en zegels — hoe deze elementen samen gestalte gaven aan een grafelijke macht in volle ontplooiing, tijdens een periode waarin de maatschappij steeds complexer werd, het vertrouwen in het geschreven woord steeds meer terrein won en de schriftproductie in dienst van die macht exponentieel toenam — het heeft haar altijd gefascineerd. Juridische documenten zoals oorkonden, en bij uitbreiding de rijke typologie van administratief-bestuurlijke bronnen, vormen daarbij het ideale medium om deze evolutie te bestuderen. "Oorkonden bieden ons een uitstekend venster op de middeleeuwse maatschappij: hoe men regels en afspraken vormgaf, rechtsgeldig en uitvoerbaar maakte, maar ook hoe men zijn juridische én sociale positie wilde benadrukken en zich daarbij van anderen wilde onderscheiden." Zegels vormen voor haar het materiële zenit van een middeleeuwse rechtspersoon: "Ze ademen status en macht, en creëren de symbolische link tussen de ik-persoon in de tekst en de representatie van diens fysieke imago" (naar B. Bedos-Rezak).

De Paermentiers interesse in de middeleeuwse rechtspraktijk vertaalt zich ook in haar rol als co-begeleider van diverse doctoraatsprojecten (samen met Prof. D. Heirbaut, UGent Faculteit Recht en Criminologie) die focussen op de organisatie van vrijwillige rechtspraak in het laatmiddeleeuwse graafschap Henegouwen (F. Van der Schueren), op de totstandkoming van de oudste stadskeuren in de Zuidelijke Nederlanden (M.-Ch. Dubois) en op de agency van adellijke vrouwen in twaalfde-eeuwse huwelijksallianties, erfopvolgingen en feodale relaties in diezelfde regio (Y. Dai). Daarnaast begeleidt zij ook doctoraatsstudenten in hun onderzoek naar de geschiedenis en het beheer van het oude grafelijke archief onder Bourgondisch bewind (R. Waeytens, co-prom. Prof. J. Deploige, UGent), naar de organisatie van de prins-bisschoppelijke kanselarij in Luik (12de-14de eeuw) (N. Leroy, co-tutelle Gent-Paris PSL École des Chartes, dir. Prof. O. Guyotjeannin en Prof. O. Canteaut) en naar de agency van de vorstinnen van Vlaanderen, Henegouwen en Brabant tijdens de dertiende en veertiende eeuw (C. Paccou, co-tutelle Gent-Lille III, dir. Prof. E. Lecuppre-Desjardin).

Haar gendergerichte blik op de oorkondingsactiviteiten van middeleeuwse vorstinnen en adellijke vrouwen maakte haar tot één van de stemmen in de podcast De vorstinnen van Vlaanderen (UGent, Klara & VRT MAX): "Middeleeuwse vorstinnen waren geen passieve marionetten die vanuit hun mannelijke entourages werden aangestuurd. Ze vervulden een cruciale rol als hoeksteen van de dynastie en traden op als plaatsvervangers van hun echtgenoten, als bemiddelaars en alliantievormers achter de schermen en als bouwers van de herinnering aan de vorstelijke dynastie in het collectieve geheugen.”

PUBLICATIE/PUBLICATION: Handelingen/Bulletin vol. LIX (2025) (ISBN 9782960272451)

(klik op afbeelding om uit te vergroten - cliquer pour élargir)

Volume LIX (2025) van de Handelingen van de Koninklijke Commissie voor de Uitgave van Oude Wetten en Verordeningen van België is net verschenen. Dit volume telt 352 pagina's, en bevat bijdragen van leden Dave De ruysscher (Tilburg/VUB) en Frederik Dhondt (VUB/UGent).

Inhoudstafel:

Werkzaamhedenverslag 2024

Bijdragen

Ordonnanties over civiele procedure en orde in de stedelijke rechtbank(en) in Antwerpen (ca. 1400-1620) (Dave De ruysscher) (11-229)

Jurisdiction and Taxation in the Habsburg Netherlands: the Manuscripts of Goswin Arnould de Wynants, Emperor Charles VI's Belgian Councillor (231-352)

Het volume kan besteld worden bij de Bibliotheek van de FOD Justitie en wordt ook in open access geplaatst op rechtsreeks.be.

Le volume LIX (2025) du Bulletin de la Commission Royale pour la Publication des Anciennes Lois et Ordonnances de Belgique vient de paraître. Le volume compte 352 pages, et contient des contributions par les membres Dave De ruysscher (Tilburg/VUB) et Frederik Dhondt (VUB/UGent).

Table des matières:

Rapport d'activités 2024

Contributions

Ordonnanties over civiele procedure en orde in de stedelijke rechtbank(en) in Antwerpen (ca. 1400-1620) (Dave De ruysscher) (11-229)

Jurisdiction and Taxation in the Habsburg Netherlands: the Manuscripts of Goswin Arnould de Wynants, Emperor Charles VI's Belgian Councillor (231-332)

Le volume s'acquiert auprès de la bibliothèque du SPF Justice, et sera mis en libre accès sur rechtsreeks.be.

 

OPEN ACCESS: Brecht DESEURE (ed.), Constitution de la Belgique : projets et propositions pour la constitution belge de 1831 : édition critique = Drafts and proposals for the Belgian constitution of 1831 : critical edition = Ontwerpen en voorstellen voor de belgische grondwet van 1831 : kritische uitgave (Brussels – Brussel – Bruxelles: Koninklijke Commissie voor de uitgave der oude wetten en verorderingen van België/Federale Overheidsdienst Justitie - Commission royale pour la publication des anciennes lois et ordonnances de Belgique/SPF Justice, 2020), 469 p. ISBN 9782960272406

(klik op afbeelding om uit te vergroten - cliquez pour élargir)

Dr. Brecht Deseure (ULB/KBR, FedTWin) verzamelde 282 pagina's ontwerpen van de Belgische Grondwet, die tussen november 1830 en februari 1831 in een recordtijd werd besproken en aangenomen door het Nationaal Congres/de Volksraad. 

Teksten van Simon Merlin, Antoine Becart, Ferdinand Paridaens, Charles-Hyppolyte Vilain XIIII, Charles Moulan, Adolphe Bayet, Louis Glorieux, Joseph Mouremans, Joseph-Ferdinand Toussaint, François Grenier, Joseph Forgeur, Jean-Pierre Barbanson, Joseph-Stanislas Fleussu, Charles Liedts, Victor Delecourt, Charles Moulan, maar ook diverse anonieme bijdragen worden in dit volume gebundeld.

De editor verzorgde tevens bio-bibliografieën in het Nederlands, Frans en Engels. Achteraan kan de lezer het ontwerp van Belgische Grondwet van het Voorlopig Bewind/Tijdelijk Bewind terugvinden, de Grondwet van februari 1831 zelf, alsook een tijdlijn, een bibliografie en een namen- en onderwerpenindex.

Het internationale belang van dit werk blijkt uit de associaite met het door de European Research Council gefinancierde Advanced Grant ReConFort (Universität Passau), waarbinnen deze uitgave kadert.

Dit werk wordt ingeleid door een voorwoord van toenmalig Minister van Justitie en vice-eerste Minister Vincent Van Quickenborne (pp. 1-3).

De Koninklijke Commissie voor de Uitgave van Oude Wetten en Verordeningen van België is verheugd dat dit belangrijke werk nu ook voor iedereen digitaal toegankelijk is via rechtsreeks.be (een initiatief van de Bibliotheek van de Faculteit Rechtsgeleerdheid en Criminologie van de KULeuven).

Klik hier om het werk te raadplegen.

OPROEP TOT BIJDRAGEN/APPEL À CONTRIBUTIONS: Proclaiming, Affixing, Distributing: Disseminating the Law in Early Modern Europe [2nd COMLAWEU conference] (St Andrews: University of St Andrews, 5-6 MAY 2026) [DEADLINE 31 OKT/OCT 2025]

  

Call for Papers

Proclaiming, Affixing, Distributing: Disseminating the Law in Early Modern Europe

The 2^nd COMLAWEU conference, 5-6 May 2026, University of St Andrews
 
Proposals for papers (max. 20 minutes) are invited on the subject of ‘Proclaiming, Affixing, Distributing: Disseminating the Law in Early Modern Europe’ to be presented at the second COMLAWEU (Communicating the Law in Europe, 1500-1750) conference at St Andrews, to be held on Tuesday 5 and Wednesday 6 May 2025.
Abstracts (max. 350 words) and a short bio (max. 150 words) are due to Dr Arthur der Weduwen, Principal Investigator of the COMLAWEU project, by 31 October 2025, at [email protected].
This conference seeks to build on the small but rapidly growing body of work on the manifold ways in which early modern Europeans could listen to, see, read and inform themselves of the law in the public and private spaces of their communities. It will seek to determine how various authorities sought to disseminate their laws; and how different audiences received or were exposed to information about the law. We welcome contributions on any part of early modern Europe or its colonies, within the time frame of c. 1450-1800.
Papers are invited on any aspect of the conference, which will seek to provide answers to some of the following questions:
·        How did European authorities disseminate the law within and beyond their territories?
·        What was the role and relative importance of criers, heralds, messengers, affixers and other officials tasked with the proclamation and further dissemination of laws?
·        How many copies of laws would regularly be distributed, in what forms and to what audiences? How commonly were laws affixed as physical exemplars, and where could they be consulted?
·        How did physical geography, infrastructure, postal routes and the size of urban communities affect state communication? How different was the communication of law in cities and villages or rural communities?
·        How did multiple media interact in the dissemination of political and legal information?
·        To what extent did the ceremony of state communication develop over time?
·        To what extent did news of laws, as well as physical copies of manuscript and printed texts, travel across jurisdictions?
·        How did crisis, unrest and war affect the dissemination of the law?
·        How frequently did acts of communication and dissemination spark unrest or conflict?
·        To what extent did copies of laws and other state publications circulate commercially? In what other forms were they republished or altered?
It is expected that papers presented at the conference will also be published by the end of 2027 in an edited volume.
 
Conference context
In early modern Europe it was a ubiquitous norm that law had to be published to be valid. In his thirteenth-century Treatise on Law (part of his Summa Theologiae), Thomas Aquinas considered that the promulgation of law (‘an ordinance of reason for the common good’) was inherent to its essence. In early modern Europe, laws were issued and promulgated by a great variety of political authorities (kings, governors, councils, representative assemblies, executive bodies and so forth). Most of these authorities relied on an inherited system of communication that required laws to be read out (proclaimed) and distributed in handwritten or printed documents. The extent of these efforts naturally depended on the extent of the jurisdiction of the issuing authority: edicts issued by the King of France would have to be published across a country of almost twenty million people, while laws issued by the Parlement of Bordeaux would be restricted to a much smaller region. Municipal laws often extended only to a single urban community, as well as any rural territory owned by the city beyond its walls; at the same time, many pieces of municipal legislation travelled far and wide, serving as warnings to people in other jurisdictions, or models to other authorities for their own programme of legislation. Many people would also have been subject to overlapping jurisdictions, each with a need to communicate their laws: for instance, a citizen of seventeenth-century Rotterdam would be faced with ordinances issued by their town council, but also the local Admiralty, the States of Holland, the States General, and multiple other administrative and financial bodies.
 
If most ordinary people were excluded from the chambers of the state where policy was formulated, they were fully involved in the enactment of the law, which demanded public communication and placed the rulers and ruled in shared communal spaces, such as the market square. The communication of law was steeped in ritual ceremonies, but these were by no means ceremonies in which only the rulers played an active role. The announcement of a new edict provided subjects with an occasion to voice their concerns or disapproval.
 
The practice of verbal proclamation was rarely sufficient to reach all of those to whom the law applied. In many towns across Europe, use was made of town criers, who would sometimes also be charged with the affixing of copies of new laws at locations where they made their announcements. These locations were both practical and symbolic, places where many people would congregate: they generally included the town hall, market squares, churches, town gates, other notable buildings and busy commercial streets. After the crier had moved on, affixed copies of the law could be consulted by literate inhabitants, scrutinised or read out to the illiterate. Many were also reprinted for commercial distribution.
Affixing the law was a highly figurative act, as it represented the presence of government and the threat of the enforcement of order. From the perspective of the authorities it was also politically perilous. The distinctive style of ordinances and the prominent locations in the cityscape where they were posted were chosen by the magistrates for maximum publicity. This meant that ordinances were often targeted by indignant citizens. Unfortunate town criers could be abused or assaulted by unreceptive citizens, especially as criers were not ordinarily accompanied by guards. Citizens could also express their dissent by counter-posting libels, poems, songs, images or even animal parts in public spaces. Increasing efforts to communicate the law ensured that it could be examined, tested or ripped down in protest. Proclaiming and affixing ordinances could reassure but also embolden an attentive and engaged public.

(source: ESCLH Blog)

ARTIKEL/ARTICLE: Margreet BRANDSMA, 'Shifting power relations in seigneuries of the southern Low Countries (Hainaut, twelfth–fifteenth century)' (French History XXXIX (2025), nr. 3 (Sep), 203-223)

(bron afbeelding/source de l'image: OUP)

 

Samenvatting/résumé:

Based on seigneurial legislation from the French-speaking principality of Hainaut in the southern Low Countries, this article discerns long-term shifts in the position of different types of officials involved in the local government of lordships. During the twelfth- to early fourteenth-century period of demographic and economic growth, and again as a result of the shortage of labour in relation to land after the Black Death, seigneurial subjects managed to obtain different forms of self-organization. Overall, a bifurcation can be observed between village officials who were and remained servants of the lord and those controlled increasingly by the community. At the same time, a development towards village elites dominating local government is likely to have limited the agency of a major part of the rural population. This study also reveals remarkable parallels between villages and towns concerning the organization and ideological justification of local government.

Lees meer hier/consultez l'article ici: DOI 10.1093/fh/craf020.