8.9.2005   

EL

Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

C 221/134

1.1

Η Επιτροπή μετά από μακροχρόνιες διαδικασίες αναζητήσεων, επεξεργασιών και διαβουλεύσεων (1) κατέθεσε την πρότασή της για τη θέσπιση ενός «ολοκληρωμένου προγράμματος δράσης στον τομέα της δια βίου μάθησης».

1.2

Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκφράζει για το γεγονός αυτό την ικανοποίησή της και επισημαίνει ότι οι ιδέες που κατατίθενται στη γνωμοδότηση αυτή, έχουν ως στόχο να καταστήσουν τη συγκεκριμένη πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όσο γίνεται πιο λειτουργική και αποτελεσματική.

1.3

Στα πλαίσια της προηγούμενης επισήμανσης, η θεώρηση της ΕΟΚΕ στην πρόταση της Επιτροπής προσδιορίζεται κυρίαρχα από τη γνώση που διαθέτει και τις εμπειρίες της, σε σχέση με:

την υστέρηση που παρουσιάζεται στην προσέγγιση των στόχων της Λισσαβώνας·

την υστέρηση που παρουσιάζεται στην αντιστοίχιση εκπαίδευσης/κατάρτισης και παραγωγικότητας (2)·

τη δημογραφική κατάσταση στην Ευρώπη και

τους προβληματισμούς που αναπτύσσονται τελευταία στο ευρωπαϊκό, αλλά και στο εθνικό επίπεδο, για την αναζήτηση διεξόδων στα ως άνω προβλήματα (3).

2.1

Η πρόταση της Επιτροπής {COM (2004) 474}, επιχειρεί μια αναδιάρθρωση των υπαρχόντων εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Τέσσερις ήταν κυρίως οι παράγοντες, σύμφωνα με την πρόταση, που οδήγησαν στην εν λόγω αναδιάρθρωση:

2.2

Η πρόταση στηρίζεται στα τρέχοντα προγράμματα Socrates και Leonardo da Vinci, στο πρόγραμμα eLearning, στην πρωτοβουλία Europass, και στις διάφορες δράσεις που χρηματοδοτούνται, μέσω του κοινοτικού προγράμματος δράσης, με σκοπό την προώθηση των φορέων που δραστηριοποιούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο και τη στήριξη ειδικών δραστηριοτήτων στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης.

2.3

Η πρόταση, στηρίζεται επίσης, στη διαπίστωση ότι «θα προκύψουν σημαντικά πλεονεκτήματα αν ενοποιηθεί η κοινοτική στήριξη για εθνική συνεργασία και κινητικότητα στους τομείς της εκπαίδευσης και της κατάρτισης σε ένα ενιαίο πρόγραμμα, που θα επιτρέψει μεγαλύτερες συνέργιες μεταξύ των διαφόρων τομέων δράσης και θα παρέχει μεγαλύτερη ικανότητα υποστήριξης των εξελίξεων στον τομέα της δια βίου μάθησης, καθώς και πιο συνεκτικούς, εξορθολογισμένους και αποτελεσματικούς τρόπους διοίκησης» (4).

2.4

Επομένως, καταλήγει η πρόταση, «θα πρέπει να θεσπιστεί ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα που θα συμβάλει, μέσω της δια βίου μάθησης, στην ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προηγμένης κοινωνίας της γνώσης, με βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, περισσότερες και καλύτερες θέσεις απασχόλησης και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή» (5).

2.5

Σημειώνεται ότι «δεδομένων των ιδιομορφιών των σχολείων και των τομέων της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, της επαγγελματικής κατάρτισης και της εκπαίδευσης των ενηλίκων και δεδομένης της συνακόλουθης ανάγκης να βασίζονται οι κοινοτικές ενέργειες σε στόχους, μορφές δράσης και οργανωτικές δομές κατάλληλες για τους εν λόγω τομείς, ενδείκνυται η διατήρηση των επιμέρους προγραμμάτων στο πλαίσιο του ολοκληρωμένου προγράμματος με στόχο τον κάθε έναν από αυτούς τους τέσσερις τομείς, μεγιστοποιώντας παράλληλα τη συνεκτικότητα και τα κοινά στοιχεία μεταξύ των προγραμμάτων αυτών» (6).

2.6

Το «ολοκληρωμένο πρόγραμμα» περιλαμβάνει τις εξής κατηγορίες προγραμμάτων:

2.7

Σημαντική παράμετρος στην πρόταση της Επιτροπής αποτελεί η αναθεώρηση των ποσοτικών στόχων, με βάση τα νέα κονδύλια που προτάθηκαν στις αναλυτικές δημοσιονομικές προοπτικές για το διάστημα 2007 έως 2013. Οι στόχοι αυτοί είναι:

2.7.1

Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι φιλόδοξοι αυτοί στόχοι μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στο να αναδειχθεί το νέο πρόγραμμα σε κατάλληλο μέσο για τη στήριξη της επίτευξης της πλέον ανταγωνιστικής και δυναμικής οικονομίας της γνώσης έως το 2010.

2.7.2

Το σχετικό ποσό που προτείνεται, ενδεικτικά, ορίζεται σε 13,620 δισεκατομμύρια € για τα 7 έτη ισχύος του προγράμματος.

3.1

Μια προσπάθεια δημιουργικής προσέγγισης της υπό συζήτηση πρότασης της Επιτροπής αποτελεί σίγουρα διαδικασία σύνθετη. Προϋποθέτει μια γενική και ειδική γνώση των στόχων, των μέσων και των δυσκολιών που απαντώνται στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής εκπαιδευτικής πολιτικής. Προϋποθέτει, επίσης μια δυνατότητα ολοκληρωμένης διασύνδεσης των εκπαιδευτικών επιλογών με τους μεγάλους στόχους της Ένωσης στον 21ο αιώνα (7) και ειδικότερα με τους μεγάλους στόχους της στη δεκαετία που διανύουμε (8). Απαιτείται, τέλος, μια διορατικότητα για την ορθότητα των επιλογών, που γίνονται σήμερα για το αύριο.

3.2

Η ΕΟΚΕ έχει μια σαφή θέση σ' ό,τι αφορά στην ιεράρχηση των κεντρικών στόχων της Ένωσης σήμερα, καθώς και μια διαμορφωμένη αντίληψη για το πώς της διασύνδεσης της δια βίου μάθησης με τους στόχους αυτούς. Οι αντιλήψεις της αυτές έχουν κατατεθεί στη διερευνητική γνωμοδότησή της με θέμα «κατάρτιση και παραγωγικότητα» (9) που επεξεργάστηκε τελευταία, μετά από αίτημα της Ολλανδικής Προεδρίας. Στα προηγούμενα πλαίσια η προσέγγιση της ΕΟΚΕ στη συγκεκριμένη πρόταση της Επιτροπής προσδιορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τις ως άνω αντιλήψεις και θέσεις της.

3.3

Η εν λόγω προσέγγιση της ΕΟΚΕ προσδιορίζεται, επίσης, από τις εμπειρίες της σε σχέση με τα αποτελέσματα της μέχρι σήμερα υλοποίησης των πολιτικών και των αντίστοιχων προγραμμάτων της Ένωσης στους τομείς του πολιτισμού και της παιδείας, της επαγγελματικής εκπαίδευσης, της νεολαίας και του αθλητισμού.

3.3.1

Οι εμπειρίες, αυτές-παρά τις όποιες επί μέρους επιφυλάξεις-καταγράφουν γενικά και συνολικά μια θετική εικόνα. Μια εικόνα η οποία καταξιώνει τα προγράμματα αυτά ως:

3.3.1.1

Σημειώνεται ότι τα μέχρι τώρα ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά προγράμματα, ήταν από τις λίγες δραστηριότητες της Ένωσης που απευθύνονταν άμεσα στους ευρωπαίους πολίτες. Το νέο πρόγραμμα πρέπει να έχει ως στόχο, αφενός μεν την προώθηση μιας δημοκρατικής εξέλιξης βασιζόμενης στο ιδανικό της συμμετοχικής δημοκρατίας και σε ενεργούς πολίτες, αφετέρου δε την προώθηση της απασχόλησης και μιας ευρείας αγοράς εργασίας. Το νέο πρόγραμμα πρέπει, ακόμη, να συμβάλλει στην προσωπική και επαγγελματική ολοκλήρωση των ευρωπαίων πολιτών, μέσω της δημιουργίας ευκαιριών, για διεύρυνση και αξιοποίηση των δυνατοτήτων τους. Είναι σημαντικό για την προοπτική της Ένωσης και τη σχέση της με τους πολίτες της, να αναπτυχθεί ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα που θα απευθύνεται στις διάφορες ηλικιακές ομάδες, στους μεμονωμένους πολίτες, στον εργασιακό χώρο, στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, στους κοινωνικούς εταίρους.

3.4

Η προτεινόμενη από την Επιτροπή θέσπιση ενός «ολοκληρωμένου προγράμματος δράσης στον τομέα της δια βίου μάθησης» προσεγγίζεται από την ΕΟΚΕ θετικά. Συνεπώς οι σχετικές προτάσεις της ΕΟΚΕ στοχεύουν αποκλειστικά στη βελτίωση του ως άνω προγράμματος.

3.4.1

Στα προηγούμενα πλαίσια η ΕΟΚΕ καταγράφει από την αρχή ένα έλλειμμα σε σχέση με το «τι» της δια βίου μάθησης.

3.4.1.1

Συγκεκριμένα η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι απαιτείται μια ενιαία θεώρηση (10) των πολιτικών εκπαίδευσης, κατάρτισης και νεότητας, αφού θεωρεί τη δια βίου μάθηση ως ενιαία διαδικασία, από το νηπιαγωγείο έως το διάστημα, μετά τη συνταξιοδότηση (11). Παράλληλα η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι απαιτείται, τώρα, μια υπέρβαση των ηλικιακών εκπαιδευτικών οριοθετήσεων που έχουν επιβάλλει στον ευρωπαίο πολίτη, τα ευρωπαϊκά συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης. Συνεπώς η ΕΟΚΕ ανέμενε περισσότερα από το εν λόγω πρόγραμμα, ειδικότερα σ' ό,τι αφορά στη διαμόρφωση του πλαισίου δια βίου μάθησης. Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ η ουσιαστική δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι πρέπει να εξασφαλισθεί μία υλική και νομική βάση στην ενιαία και εγκάρσια αυτή έννοια της «δια βίου μάθησης», πέραν των δικαιωμάτων πρόσβασης στα τομεακά προγράμματα. Το ολοκληρωμένο πρόγραμμα θα έπρεπε να αποτελεί ένα συγκεκριμένο εργαλείο προς χρήση από τα κράτη-μέλη, για τη δημιουργία προϋποθέσεων που θα επιτρέπουν την άνευ όρων πρόσβαση σε προγράμματα μάθησης, όλων ανεξαιρέτως, χωρίς διακρίσεις ηλικίας ή κοινωνικής κατάστασης. Παράλληλα θα έπρεπε να είναι δυνατή η υπεράσπιση της αρχής αυτής, ως θεμελιώδους δικαιώματος, ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

3.4.1.2

Η ΕΟΚΕ γνωρίζει ότι η προοπτική της δια βίου μάθησης θα κριθεί κατά βάση στο εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Γνωρίζει, επίσης, ότι υπάρχουν, στο ευρωπαϊκό επίπεδο εμπόδια, που δεν επιτρέπουν το να καταστεί το προτεινόμενο πρόγραμμα πραγματικά και ουσιαστικά ολοκληρωμένο. Επιμένει, όμως, για ρυθμίσεις στα τομεακά προγράμματα, με στόχο να υποβοηθηθεί η υπέρβαση των αυστηρών οριοθετήσεων (ηλικιακών και περιεχομένου σπουδών), που επιβάλλουν μεταξύ τους και στους μαθητευόμενους, τα υπάρχοντα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης. Παράλληλα τάσσεται υπέρ μιας ενεργού συνεργασίας στα πλαίσια της ανάπτυξης του ολοκληρωμένου προγράμματος και εκείνων που αναφέρονται, στον πολιτισμό και στους νέους, όπως πιθανόν και στην προοπτική επικύρωσης του Συντάγματος της Ευρώπης, εκείνων που σχετίζονται με τον αθλητισμό. Η προηγούμενη επισήμανση είναι σημαντική, αφού οι ως άνω άτυπες εκπαιδευτικές παρεμβάσεις, ιδιαίτερα στους νέους, σχετίζονται, κατά βάση, με την απόκτηση αρχών, που είναι αναγκαίες στην απασχολησιμότητα των πολιτών και στην ενεργό κοινωνική συμπεριφορά τους.

3.4.2

Έλλειμμα καταγράφεται, επίσης, στην οριζόντια επικοινωνία και διασύνδεση των τομεακών προγραμμάτων, μεταξύ τους.

3.4.2.1

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι τα προβλήματα της πορείας προς την κατάκτηση των μεγάλων στόχων της Ένωσης είναι πολυσύνθετα. Ως εκ τούτου η επίλυσή τους απαιτεί άρση των εμποδίων της όποιας μορφής κινητικότητας μπορεί να αναπτυχθεί μεταξύ των εκπαιδευτικών υποσυστημάτων στην ίδια χώρα και διακρατικά. Η ως άνω κατάργηση των φραγμών και των οριοθετήσεων αποτελεί, επίσης, προϋπόθεση για να καταστεί η δια βίου μάθηση συνειδητή και αποδοτική πραγματικότητα.

3.4.2.2

Στην αιτιολογική έκθεση της πρότασης της Επιτροπής, γίνεται μια σημαντική επισήμανση, που διατυπώθηκε, καταρχήν, στην ανακοίνωσή της με τίτλο «Η νέα γενιά κοινοτικών προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης μετά το 2006 (12). Σύμφωνα με την επισήμανση αυτή …τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης ολοκληρώνονται όλο και περισσότερο σε ένα πλαίσιο δια βίου μάθησης, προκειμένου να ανταποκρίνονται στις νέες προκλήσεις της κοινωνίας της γνώσης και στις δημογραφικές μεταβολές» (13). Δυστυχώς, η ως άνω θέση, δεν υλοποιείται στην υπό συζήτηση πρόταση. Η πρόταση της Επιτροπής απευθύνεται, κατά βάση, στις υπάρχουσες δομές των εκπαιδευτικών συστημάτων, ενώ οι συνεργασίες που προωθούνται μεταξύ των διαφορετικών επιπέδων εκπαίδευσης είναι ελάχιστες. Κατά τη γνώμη της ΕΟΚΕ το νέο πρόγραμμα θα ήταν πιο ευπροσάρμοστο και καινοτόμο, αν η πρόσβαση στα συγκεκριμένα προγράμματα κάλυπτε πρωταρχικές ομάδες-στόχους, χωρίς να αποκλείει πιθανές ομάδες ενδιαφέροντος, στη βάση των εκπαιδευτικών προσόντων τους ή της ηλικίας.

3.4.2.3

Για τους λόγους αυτούς προτείνεται η διεύρυνση της χρηματοδότησης και του φάσματος δράσης του εγκάρσιου προγράμματος. Στόχος της διεύρυνσης αυτής πρέπει να είναι η ανάπτυξη συνεργασιών και δράσεων για τη δημιουργία προϋποθέσεων οικοδόμησης ενός πραγματικού ευρωπαϊκού χώρου δια βίου μάθησης, με ισχυρή ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία και ουσιαστική συνεισφορά στην κατάκτηση των στόχων της Λισσαβώνας και της βιώσιμης ανάπτυξης. Καθίσταται σαφές ότι στις ως άνω συνεργασίες και δράσεις καλούνται να συμπράξουν όλες οι μορφές των εκπαιδευτικών υποσυστημάτων (14), οι κοινωνικοί εταίροι και γενικότερα η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών, καθώς και οι δημόσιες αρχές-ιδιαίτερα οι περιφερειακές και τοπικές.

3.4.2.4

Στα προηγούμενα πλαίσια, προτείνεται να ενισχυθεί ιδιαίτερα και το πρόγραμμα Grundtvig, το οποίο πρέπει να ικανοποιεί τις ανάγκες που αφορούν όλες τις μορφές κατάρτισης των ενηλίκων.

3.4.3

Ένα τρίτο, αλλά σημαντικό, έλλειμμα διαπιστώνεται στη διασύνδεση του ολοκληρωμένου προγράμματος με τους στόχους και τη στρατηγική της Λισσαβώνας.

3.4.3.1

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι το έλλειμμα στην προσέγγιση των στόχων της Λισσαβώνας είναι ήδη μεγάλο. Εκτιμά, επίσης, ότι το 2010 είναι πολύ κοντά και συνεπώς οι στόχοι της Λισσαβώνας θα κατακτηθούν ή όχι από τους ευρωπαίους πολίτες που αυτή τη στιγμή βρίσκονται στην παραγωγή. Εκτιμά, τέλος, ότι η κατανόηση της στρατηγικής και των στόχων της Λισσαβώνας απαιτεί επίμονες και ολοκληρωμένες παρεμβάσεις στο ως άνω φάσμα των ευρωπαίων πολιτών, σε συνεργασία με τους κοινωνικούς εταίρους. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα -παράλληλα με την προώθηση σε όλα τα επίπεδα και συνολικά της δια βίου μάθησης ως λογικής- στο να κατανοήσουν οι πολίτες αυτοί τη στρατηγική και τους στόχους της Λισσαβώνας και να συνεργαστούν μεταξύ τους, για επιτυχή ανταπόκρισή τους στις προκλήσεις της βιώσιμης ανάπτυξης και της οικονομίας της γνώσης.

3.4.3.2

Για το σκοπό αυτόν η ΕΟΚΕ προτείνει την ενίσχυση των προγραμμάτων δια βίου μάθησης που απευθύνονται στους πολίτες που βρίσκονται σήμερα στην παραγωγή και επιπλέον άμεση διασύνδεση των προγραμμάτων αυτών με τη βιώσιμη ανάπτυξη και την κατάκτηση της οικονομίας της γνώσης. Αυτό, με άλλα λόγια, σημαίνει ανάπτυξη κατά περίπτωση επιμέρους μικρών ή μεγάλων προγραμμάτων δια βίου μάθησης, με βάση συγκεκριμένες απαιτήσεις ευρύτερων προγραμμάτων βιώσιμης ανάπτυξης και κατάκτησης των στόχων της Λισσαβώνας (15), που θα συμφωνηθούν, μετά από διαβούλευση και σε συμφωνία, με τους κοινωνικούς εταίρους.

3.4.3.3

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει η ΕΟΚΕ στη δυνατότητα πρόσβασης των ΜΜΕ στις διαδικασίες του προγράμματος. Σημειώνεται ότι σύμφωνα με σχετικές εκτιμήσεις της, «οι ΜΜΕ … είναι υποχρεωμένες να συντρέχουν, να συμβουλεύονται και να αναζητούν τη στήριξη του κοινωνικού και οικονομικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκουν, αφού είναι δύσκολο σ' αυτές, να αναπτύσσουν από μόνες τους, ολοκληρωμένες εκπαιδευτικές παρεμβάσεις» (16). Στα προηγούμενα πλαίσια η ΕΟΚΕ προτείνει μια ιδιαίτερη προσέγγιση στο πρόβλημα των ΜΜΕ, με απλούστευση των σχετικών διαδικασιών, για να καταστεί η συμμετοχή τους στο πρόγραμμα, εφικτή και αποδοτική.

3.4.3.4

Η χρηματοδότηση των προηγούμενων προτάσεων της ΕΟΚΕ μπορεί να διασφαλιστεί στα πλαίσια των ορίων του προτεινόμενου προϋπολογισμού του προγράμματος, με μια επαναπροσέγγιση της σχέσης μεταξύ κινητικότητας και αναπτυξιακών δράσεων, υπέρ των δεύτερων και για το διάστημα έως το 2010. Επιπλέον χρηματοδοτική υποστήριξη της προηγούμενης πρότασης της ΕΟΚΕ μπορεί να αναζητηθεί στη διασφάλιση μιας πιο ολοκληρωμένης και συνεκτικής συνέπειας και συμπληρωματικότητας με τις άλλες σχετικές πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 14 της πρότασης). Στα προηγούμενα πλαίσια οι ευρωπαϊκές πολιτικές για την απασχόληση και την έρευνα, οι πολιτικές του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου, αλλά και οι πολιτικές των Διαρθρωτικών Ταμείων, θα πρέπει να συμπεριλάβουν μια οπτική δια βίου μάθησης. Παράλληλα και έως το 2010, οι ως άνω πολιτικές θα πρέπει να αποκτήσουν την πιο ενισχυμένη, δυνατή, συμβατότητα, με τους στόχους του υπό συζήτηση προγράμματος δια βίου μάθησης.

3.5

Ένα άλλο έλλειμμα σχετίζεται με τη σύγχυση που δημιουργεί ο επιμερισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ ευρωπαϊκού, εθνικού, περιφερειακού και τοπικού επιπέδου, αλλά και ο επιμερισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ των δημόσιων αρχών και των κοινωνικών εταίρων ή και γενικότερα της οργανωμένης κοινωνίας των πολιτών.

3.5.1

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι αποτελεί καίριας σημασίας ζήτημα ο σαφής και λειτουργικός επιμερισμός των ρόλων και των αρμοδιοτήτων όλων των συντελεστών και παραγόντων που θα συμμετάσχουν στην ανάπτυξη του «ολοκληρωμένου προγράμματος δια βίου μάθησης». Σε μια τόσο σημαντική κοινή προσπάθεια και με ζητούμενο την προοπτική της Ευρώπης της γνώσης είναι αντιφατικό να υιοθετούνται διαχωρισμοί σε ενεργούς-διαμορφωτές πολιτικών και σε παθητικούς αποδέκτες.

3.5.2

Η ΕΟΚΕ ζητά να συμμετέχουν οι κοινωνικοί εταίροι, αλλά και οι περιφερειακές και τοπικές αρχές σε όλο το φάσμα των διαδικασιών και δράσεων του «ολοκληρωμένου προγράμματος δια βίου μάθησης». Το σύνολο των κοινωνικών οργανώσεων και οργανώσεων των πολιτών θα μπορούσε, κατόπιν σχετικού αιτήματος, να λάβει έναν ευρωπαϊκό τίτλο συμμετοχής στο ολοκληρωμένο πρόγραμμα, υπό τον όρο ότι οι εν λόγω φορείς αναλαμβάνουν συμπληρωματικές δράσεις έναντι του προγράμματος. Με βάση τον τίτλο αυτό θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε έναν ευρωπαϊκό συνασπισμό λαϊκής επιμόρφωσης με εκπρόσωπο ή εκπροσώπους στην «επιτροπή συνδρομής». Μια τέτοια ενεργός συμμετοχή θα καθιστούσε το σύστημα κοινωνικά αποδεκτό και θα προσέδιδε δυναμική, για αποτελεσματική λειτουργία.

3.5.3

Η προηγούμενη πρόταση δημιουργεί προϋποθέσεις για τη διασύνδεση του εν λόγω προγράμματος με τις πραγματικές, καθημερινές κοινωνικές ανάγκες, αλλά και με τις ανάγκες της αγοράς. Αυτό μεταξύ των άλλων σημαίνει αύξηση της δυνατότητας για την επίτευξη μιας καλύτερης ισορροπίας μεταξύ των αναγκών της αγοράς-ιδιαίτερα της αγοράς εργασίας-και των κοινωνικών αναγκών.

3.5.3.1

Η ΕΟΚΕ υπογραμμίζει έντονα την έλλειψη αναφοράς στην υπό συζήτηση πρόταση της Επιτροπής, σε σχέση με τις προτεραιότητες που έθεσαν οι ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι, τον Μάρτιο του 2002, σ' ό,τι αφορά στο πλαίσιο των ενεργειών, για τη δια βίου ανάπτυξη ικανοτήτων και προσόντων.

3.6

Ένα άλλο σημαντικό, επίσης, πρόβλημα σχετίζεται με την κινητικότητα, τα κονδύλια που διατίθενται για αυτήν και το πώς αυτά επιμερίζονται στα τομεακά προγράμματα.

3.6.1

Άποψη της ΕΟΚΕ είναι ότι η κινητικότητα αποτελεί μέγεθος θετικό, στο βαθμό που διασυνδέεται με τα ποιοτικά στοιχεία των προγραμμάτων. Συνεπώς ο στόχος για τριπλασιασμό των προγραμμάτων κινητικότητας πρέπει να αποκτήσει ποιοτικά χαρακτηριστικά. Στα προηγούμενα πλαίσια και στη φάση που διανύουμε έως το 2010, η κινητικότητα των πολιτών που βρίσκονται σήμερα στην παραγωγή εμπεριέχει τα ως άνω ποιοτικά χαρακτηριστικά και έχει να προσφέρει σημαντικά στην κατάκτηση των στόχων της Λισσαβώνας.

3.6.2

Γι' αυτό και η ΕΟΚΕ ζητά μια πιο ισορροπημένη διάθεση των κονδυλίων κινητικότητας, υπέρ των πολιτών αυτών.

3.7

Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι η επικοινωνιακή διάσταση αποτελεί σημαντικό πρόβλημα για τη θετική πρόσληψη του «ολοκληρωμένου προγράμματος» εκ μέρους των ευρωπαίων πολιτών.

3.7.1

Στη βάση αυτή και μεταξύ των άλλων επισημαίνεται ότι ο όρος «ολοκληρωμένο πρόγραμμα» δεν βοηθά, εκτός των άλλων και επικοινωνιακά στη θετική προβολή του προγράμματος.

3.7.2

Προτείνεται, λοιπόν, η αντικατάσταση του όρου «ολοκληρωμένο πρόγραμμα» με άλλο όρο, επικοινωνιακά προσβάσιμο και σημασιολογικό επί της ουσίας. Η ΕΟΚΕ κρίνει ότι ένας τέτοιος όρος μπορεί να είναι το όνομα «Αθηνά». Το όνομα, δηλαδή, της αρχαιοελληνικής θεότητας της γνώσης και της σοφίας.

4.1

Στα πλαίσια των γενικών επισημάνσεών της οι ειδικές παρατηρήσεις που ακολουθούν έχουν ως στόχο τη συγκεκριμενοποίηση των επιφυλάξεων ή των διαφωνιών της ΕΟΚΕ στα επί μέρους άρθρα της πρότασης της Επιτροπής. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει καταρχήν μια γενική συμφωνία που ισχύει και στα επί μέρους άρθρα, στο βαθμό που δεν υπάρχει διαφορετική καταγραφή.

4.2.1

Κατά την άποψη της ΕΟΚΕ απαιτείται αναπροσαρμογή των άρθρων 1-8, με βάση την πρότασή της για μια πιο ενεργό συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων- ευρύτερα της κοινωνίας των πολιτών και των τοπικών και περιφερειακών δημόσιων αρχών-στις προβλεπόμενες σχετικές διαδικασίες και στις δράσεις (σημείο 3.5.2), καθώς και με βάση την πρότασή της για το όνομα του προγράμματος (σημείο 3.7.2, της παρούσας γνωμοδότησης).

4.2.2

Ειδικά σ' ό,τι αφορά στα ειδικά προγράμματα και στα πλαίσια πάντα των γενικών της επισημάνσεων, η ΕΟΚΕ προτείνει δημιουργία θεσμικών προϋποθέσεων, για ενίσχυση κοινών-διαχρονικών ίσως-δράσεων, ιδιαίτερα στους τομείς που καλλιεργούν τη λογική της δια βίου μάθησης και την ανταπόκριση των πολιτών στις σύγχρονες προκλήσεις.

4.3.1

Το άρθρο 11 που αφορά στην εκπροσώπηση και συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στην Επικουρική Επιτροπή είναι κατά την άποψη της ΕΟΚΕ διατυπωμένο ελλειμματικά.

4.3.1.1

Κατ' αρχήν υπάρχει ένα ουσιαστικό πρόβλημα σε σχέση με τη μορφή συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων στην Επικουρική Επιτροπή. Δηλαδή η μορφή του παρατηρητή, έστω και με καταγραφή των απόψεων στα πρακτικά, δεν συνάδει με τη λογική της συμμετοχικής δημοκρατίας, που ευαγγελίζεται η Ένωση στο υπό επικύρωση Σύνταγμά της. Εξάλλου, κεντρικό ζητούμενο στην παρούσα συγκυρία αποτελεί η δημιουργία προϋποθέσεων για την καλλιέργεια κοινωνικής συνευθύνης στο σχεδιασμό και στην ανάπτυξη των ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών πολιτικών. Με ουσιαστική συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στην Επικουρική Επιτροπή (δικαίωμα ψήφου), δημιουργούνται προϋποθέσεις κοινωνικής συνευθύνης και συνεπώς ο ρόλος της καθίσταται αποφασιστικής σημασίας στο σχεδιασμό και την ανάπτυξη αποτελεσματικών, επί μέρους, εκπαιδευτικών πολιτικών. Εξάλλου, εκτός της ευθύνης των δημόσιων αρχών στις αποφάσεις γενικού εκπαιδευτικού χαρακτήρα, υπάρχει και η αντίστοιχη, σχετική ευθύνη των κοινωνικών εταίρων. Πρόκειται για την ευθύνη, που αφορά στην κατάρτιση καθ' όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής ζωής και η οποία εκφράζεται, ή πρέπει να εκφράζεται θεσμικά, μέσα από τις διαδικασίες των συλλογικών διαπραγματεύσεων.

4.3.1.2

Παράλληλα, η συγκεκριμένη μορφή ελλειμματικής συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων στην Επικουρική Επιτροπή, δημιουργεί προηγούμενο για παρόμοιες επιλογές στο εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, κάτι που είναι αδιανόητο, αφού σε μερικές, τουλάχιστον, περιπτώσεις κρατών μελών, οι κοινωνικοί εταίροι παίζουν ήδη, έναν πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση των ως άνω πολιτικών.

4.3.1.3

Η ΕΟΚΕ κρίνει, ότι απαιτείται ένας ξεχωριστός διάλογος για τη σύνθεση της Επικουρικής Επιτροπής, σε μια βάση του να καταστεί αυτή λειτουργική και αποτελεσματική. Σε γενικές, όμως, γραμμές θεωρεί απαραίτητο να εκπροσωπούνται στην Επικουρική Επιτροπή-στη βάση μιας δημιουργικής ισορροπίας-όλοι οι παράγοντες που επηρεάζουν ή επηρεάζονται από τη δια βίου μάθηση και κατέχουν τη σχετική γενική και ειδική γνώση. Αυτό με άλλα λόγια σημαίνει ότι η Επικουρική Επιτροπή θα πρέπει να έχει δομή σύνθεσης, όχι μόνον εθνική, αλλά και παραγωγική-κοινωνική (κοινωνικοί εταίροι-κοινωνία των πολιτών γενικότερα), καθώς και γνωστική (ακαδημαϊκή κοινότητα).

4.3.1.4

Η ΕΟΚΕ θεωρεί, τέλος, ότι αποτελεί λάθος ο περιορισμός της συμμετοχής των κοινωνικών εταίρων σε ζητήματα που σχετίζονται μόνον με την επαγγελματική κατάρτιση. Η λειτουργία της Επικουρικής Επιτροπής θα πρέπει να ενταχθεί στην πορεία για την κατάκτηση της Ευρώπης της γνώσης. Αυτό σημαίνει ότι η επιτροπή αυτή μπορεί να αποτελέσει ένα παράδειγμα καλής πρακτικής για σχεδιασμούς και επιλογές πολιτικής που θα στηρίζονται στην έγκυρη γνώση. Στη γνώση δηλαδή του όλου, αλλά και στην ειδική γνώση ως επί μέρους τμήμα του όλου. Συνεπώς θα είναι σημαντικό όλοι οι παράγοντες που θα εκφράζονται στην Επικουρική Επιτροπή να συμμετέχουν σε όλες τις διαδικασίες της, κατά τρόπο αφενός λειτουργικό και αφετέρου συνειδητό, σ' ό,τι αφορά το τι, το πώς και το γιατί των επιλογών.

4.3.1.5

Η ΕΟΚΕ ζητά μία πιο ενεργό προσέγγιση σε ό,τι αφορά τις ειδικές μαθησιακές ανάγκες των ατόμων με αναπηρίες. Για το σκοπό αυτό ζητά να αναδιατυπωνθεί το άρθρο 12, εδάφιο β) ως εξής:

Άρθρο 12 β) «πρόβλεψη για τους διδασκόμενους με ειδικές ανάγκες και ενεργό αντιμετώπιση των ειδικών αναγκών των ατόμων με αναπηρίες, συμβάλλοντας ιδίως στην προώθηση της ένταξής τους στο κανονικό σύστημα εκπαίδευσης και κατάρτισης».

4.4.1

Η ΕΟΚΕ, στα πλαίσια των γενικών παρατηρήσεών της (σημείο 3.4.2), προτείνει την ενίσχυση του εύρους των δράσεων και του ύψους της χρηματοδότησης του εγκάρσιου προγράμματος, με αντίστοιχη μείωση των κονδυλίων που διατίθενται στα τομεακά προγράμματα.

4.4.1.1

Το σκεπτικό της προηγούμενης πρότασης είναι απλό. Η ενίσχυση του εγκάρσιου προγράμματος, σύμφωνα και με το περιεχόμενό του, κινεί διαδικασίες εκσυγχρονισμού των ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών συστημάτων στο σύνολό τους. Αυτό στην ουσία σημαίνει ότι οι επενδύσεις που θα γίνουν στο εγκάρσιο πρόγραμμα, θα επιστρέψουν σε μεγάλο βαθμό με τη μορφή συγκεκριμένης, κατά περίπτωση, προστιθέμενης αξίας, στα ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά συστήματα. Συνεπώς και στα προηγούμενα πλαίσια, οι επενδύσεις που πρόκειται να γίνουν στο εγκάρσιο πρόγραμμα θα είναι από τα πράγματα οι παραγωγικότερες και αποδοτικότερες επενδύσεις.

4.4.2

Η ΕΟΚΕ προτείνει την άμεση διασύνδεση του βελτιωμένου εγκάρσιου προγράμματος δια βίου μάθησης, με τους στόχους της Λισσαβώνας, τη βιώσιμη ανάπτυξη και τους ευρωπαίους πολίτες που θα βρίσκονται, στην περίοδο έως το 2010, στην παραγωγή (σημείο 3.4.3.2).

4.4.2.1

Η προηγούμενη διασύνδεση στην πράξη σημαίνει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση της συνολικής στρατηγικής μας για τη δια βίου μάθηση, με βάση τα προβλήματα που μας οδήγησαν σ' αυτήν, τους στόχους που έχουμε θέσει για την υπέρβαση των προβλημάτων και τα μέσα που διαθέτουμε για την προσέγγιση των στόχων. Επιπλέον, η ως άνω διασύνδεση, σημαίνει:

4.5

Η ΕΟΚΕ εκτιμά ότι, το υπό συζήτηση πρόγραμμα αποτελεί κορυφαίας σημασίας επιλογή για την προοπτική της Ένωσης. Γι αυτό και θεωρεί σημαντικό η πορεία υλοποίησης του προγράμματος να επιδέχεται διορθωτικές παρεμβάσεις και να ελέγχεται στο υψηλότερο επίπεδο. Στα προηγούμενα πλαίσια η ΕΟΚΕ βλέπει να συγκροτείται μια μόνιμη διοργανική επιτροπή υψηλού επιπέδου, για την παρακολούθηση της υλοποίησής του προγράμματος, στα πλαίσια της ανοιχτής μεθόδου συντονισμού. Η επιτροπή αυτή με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα έχει ως κύριο έργο την ανά πάσα στιγμή καταγραφή της πορείας υλοποίησης του προγράμματος και την σε τακτά χρονικά διαστήματα σχετική ενημέρωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, για τυχόν διορθωτικές παρεμβάσεις.