Imirce neamhrialta a chomhrac: bainistiú níos fearr ar theorainneacha an Aontais
Dúshlán don Eoraip is ea teacht na n-imirceach trí bhealaí neamhrialta ag teorainneacha seachtracha an Aontais. Foghlaim faoin gcaoi a bhfuil an Pharlaimint ag dul i ngleic leis.
Cad is imirce neamhrialta ann?
Is éard is imirce neamhrialta ann ná gluaiseacht daoine ó thíortha nach Ballstáit den Aontas iad thar theorainneacha an Aontais gan na ceanglais dhlíthiúla maidir le dul isteach, fanacht nó cónaí i gceann amháin nó níos mó de thíortha an Aontais a chomhlíonadh.
Imirce neamhrialta san Eoraip - príomhstaitisticí
Bealach amháin is ea trasnuithe teorann neamhrialta, seachas rófhanacht a dhéanamh ar víosa duine, ina mbíonn daoine ina gcónaí san Aontas gan cead cuí a bheith acu. In 2015, tháinig méadú suntasach ar líon na dtrasnuithe teorann neamhrialta isteach san Aontas. De réir sonraí ó Frontex, gníomhaireacht teorann an Aontais, bhí os cionn 1.8 milliún trasnú teorann neamhrialta ann, an líon is airde a taifeadadh riamh.
Ó shin i leith, tá laghdú suntasach tagtha ar líon na dtrasnuithe teorann neamhrialta. In 2024, braitheadh thart ar 239,000 duine ag teacht isteach san Aontas go neamhrialta, rud a léiríonn laghdú 38 % ar thrasnuithe teorann neamhrialta i gcomparáid leis an mbliain roimhe sin. Is é sin an leibhéal is ísle ó 2021 i leith, nuair a bhí tionchar fós ag paindéim COVID-19 ar an imirce.
Smuigléirí imirceach a chomhrac
Is minic a bhíonn baint ag grúpaí coireachta eagraithe le smuigleáil daoine ar tír, ar muir nó san aer de réir mar a bhaineann siad tairbhe as daoine leochaileacha atá ag iarraidh teach nua a aimsiú. Cé go bhfuil an tAontas ag iarraidh cabhrú le daoine a bhíonn i mbaol agus iad ag trasnú teorainneacha, tá bearta á ndéanamh aige i gcoinne na líonraí smuigleála imirceach a chuireann a mbeatha i mbaol.
Tháinig an Pharlaimint agus an Chomhairle ar chomhaontú i mí Dheireadh Fómhair 2025 maidir le sainordú ghníomhaireacht forfheidhmithe dlí an Aontais, Europol, a threisiú sa chomhrac i gcoinne smuigléirí imirceach. Bunófar ionad nua laistigh de Europol chun iarrachtaí a chomhordú idir Europol agus dhá ghníomhaireacht eile de chuid an Aontais, Eurojust agus Frontex. Cuirfidh sé sin feabhas ar imscrúduithe comhpháirteacha agus ar chomhroinnt faisnéise i gcoinne líonraí coiriúla trasnáisiúnta.
Cuirfidh an lárionad tacaíocht oibríochtúil, theicniúil agus fhóiréinseach ar fáil do thíortha an Aontais, ag díriú ar ghrúpaí smuigleála agus gáinneála ardriosca a dhíchóimeáil. Áiritheofar leis freisin sainaithint íospartach agus cosaint sonraí. Tabharfar €50 milliún agus 50 ball foirne nua do Europol chun borradh a chur faoina chumas agus chun feabhas a chur ar an gcomhar maidir le coireanna a dhéantar trí na meáin shóisialta.
Sheol an Coimisiún plean gníomhaíochta nuashonraithe de chuid an Aontais i mí Mheán Fómhair 2021 chun líonraí smuigleála imirceach a chomhrac, lena gcumhdaítear na blianta 2021 go 2025. Is é is aidhm don phlean feabhas a chur ar an gcomhar agus ar an gcomhroinnt faisnéise idir tíortha an Aontais agus gníomhaireachtaí forfheidhmithe dlí chun líonraí smuigleála imirceach a rianú agus a ionchúiseamh. Díríonn sé ar réimsí amhail coireanna airgeadais, brabúis neamhdhleathacha a aisghabháil, brionnú doiciméad, agus smuigleáil ar líne. Tá sé d’aidhm ag an bplean freisin tíortha ar feadh na bpríomhbhealaí imirce chuig an Aontas a rannpháirtiú.
Bainistiú agus slándáil theorainneacha seachtracha an Aontais a neartú
Ní mór an easpa rialuithe ag teorainneacha inmheánacha i limistéar Schengen a bheith fite fuaite le bearta cúitimh chun na teorainneacha seachtracha a neartú. Mar gheall ar imní faoin imirce neamhrialta, tá go leor rialtas náisiúnta tar éis fálta teorann a thógáil feadh a dteorainneacha talún le tíortha nach bhfuil san Aontas. Tá Parlaimint na hEorpa ag obair ar bhearta reachtacha chun slándáil na dteorainneacha seachtracha a fheabhsú agus tá roinnt comhad reachtach glactha aici ina leith sin.
Seiceálacha córasacha ag teorainneacha seachtracha an Aontais agus Schengen
Tá córas clárúcháin digiteach ar a dtugtar an córas dul isteach/imeachta á chur in ionad stampaí pas ag an Aontas. Taifeadtar sa chóras sonraí bithmhéadracha agus sonraí taistil náisiúnach tríú tír atá ag teacht isteach i limistéar Schengen nó ag dul amach as.
Thosaigh tíortha an Aontais ag cur an chórais i bhfeidhm ón 12 Deireadh Fómhair 2025. Tá go dtí an 10 Aibreán 2026 acu chun an córas a sheoladh go hiomlán.
ETIAS: údarú do thaistealaithe nach bhfuil díolmhaithe ó cheanglas víosa
Is uirlis scagtha slándála réamhthaistil leictreonach é an Córas Eorpach um Fhaisnéis agus Údarú Taistil (Etias) atá deartha chun rioscaí slándála a d’fhéadfadh a bheith ann a shainaithint. Ceanglófar ar thaistealaithe ó thíortha atá díolmhaithe ó cheanglas víosa údarú taistil leictreonach a fháil sula dtaistealaíonn siad chuig an Aontas. Beidh an t-údarú bailí ar feadh trí bliana nó go dtí go rachaidh an pas in éag agus ceadófar leis dul isteach iolrach i limistéar Schengen le haghaidh fanachtaí suas le 90 lá laistigh de thréimhse sé mhí. Táthar ag súil go seolfar é i dtreo dheireadh 2026.
Imircigh a scagadh ag teorainneacha seachtracha an Aontais agus laistigh díobh
Tá rialacha athbhreithnithe tugtha isteach ag an Aontas maidir leis an gcaoi a ndéantar seiceáil ar dhaoine a thagann isteach ag a theorainneacha seachtracha. Tá na rialacha sin mar chuid de Chomhshocrú an Aontais maidir le hImirce agus Tearmann a glacadh in 2024 agus is é is aidhm dóibh nósanna imeachta teorann a dhéanamh níos tapúla, níos sábháilte agus níos cothroime.
Faoi na rialacha athbhreithnithe, ní mór do shaoránaigh nach saoránaigh den Aontas iad dul trí phróiseas scagtha má fuarthas amach go raibh siad ag iarraidh an teorainn a thrasnú gan na coinníollacha maidir le dul isteach a chomhlíonadh, má tarrtháladh ar muir iad nó má dhéanann siad iarratas ar thearmann ag pointe teorann.
Áirítear ar na seiceálacha sainaithint, méarlorgaireacht, seiceálacha slándála, agus réamh-mheasúnú sláinte agus leochaileachta. Ba cheart go dtógfadh an nós imeachta um scagadh suas le 7 lá.
I gcaibidlíocht le rialtais an Aontais, d’éirigh le feisirí sásra faireacháin láidir neamhspleách a bhaint amach i ngach tír san Aontas chun cearta bunúsacha na ndaoine a bhfuil scagadh á dhéanamh orthu a chosaint.
Cinntí tearmainn níos tapúla ag teorainneacha seachtracha an Aontais
Comhchuid eile den chomhshocrú is ea nós imeachta teorann nua atá le déanamh go díreach tar éis scagadh a dhéanamh orthu siúd a iarrann tearmann ag teorainneacha seachtracha an Aontais, a ghabhtar i ndáil le trasnú teorann neamhrialta nó tar éis iad a tharrtháil ar muir. Is é an aidhm atá ann a mheas go tapa ag teorainneacha seachtracha an Aontais an bhfuil iarratais ar thearmann gan bhunús nó neamh-inghlactha.
Tá an nós imeachta éigeantach más contúirt é an t-iarratasóir don tslándáil náisiúnta nó don ord poiblí, má chuir sé nó sí na húdaráis ar míthreoir nó más as tír é an t-iarratasóir ina ndéantar níos lú ná 20% de na hiarrataí ar thearmann a fhormheas de ghnáth.
Ba cheart an nós imeachta a chur i gcrích laistigh de 12 sheachtain, lena n-áirítear achomhairc. I gcás ina ndiúltaítear nó ina ndíbhtear éileamh, ba cheart an t-iarratasóir ar theip air nó uirthi a chur ar ais laistigh de 12 sheachtain. Cé go bhfuil iarrthóirí tearmainn ag dul faoin nós imeachta teorann, ní bheidh cead acu dul isteach sa tír AE.
Le linn na caibidlíochta, d’éiligh feisirí an méid seo a leanas:
- go mbeadh comhairleoireacht dhlíthiúil saor in aisce ar fáil d’iarratasóirí i ngach nós imeachta riaracháin
- nach mbeadh mionaoisigh neamhthionlactha faoi réir nósanna imeachta teorann, ach amháin má tá riosca slándála ag baint leo
- go dtairgfear dálaí glactha iomchuí do theaghlaigh a bhfuil leanaí acu
Socróidh an Coimisiún Eorpach an t-uaslíon iarratas tearmainn ar cheart do gach Ballstát dul chun cinn a dhéanamh ina leith.
Iarrthóirí tearmainn a chur ar ais chuig tíortha sábháilte nach bhfuil san Aontas
Faoin rialachán maidir leis an nós imeachta tearmainn, féadfaidh údaráis náisiúnta a chinneadh go bhfuil iarratas ar thearmann neamh-inghlactha má thagann an t-iarratasóir ó thír shábháilte neamh-AE. Bheadh sé sin ina thír a chaitheann le hiarrthóirí tearmainn i gcomhréir le caighdeáin idirnáisiúnta a bhfuil glacadh leo.
Cé go mbeidh tíortha an Aontais fós ag brath ar a liostaí féin de thíortha sábháilte, ar deireadh, beartaítear leis na rialacha cóineasú i dtreo liosta an Aontais de thíortha sábháilte nach bhfuil san Aontas agus de thíortha sábháilte tionscnaimh.
Deireadh a chur le hiarrachtaí díchobhsaithe tríd an imirce neamhrialta
Le blianta beaga anuas, tá iarrachtaí déanta ag rialtais agus ag gníomhaithe neamhstáit rabhartaí imirce a chruthú go saorga i dtreo thíortha an Aontais chun iad a dhíchobhsú. Ní hamháin go gcuireann sé sin ualach breise ar thíortha an Aontais, ach cruthaíonn sé géarchéimeanna daonnúla freisin trí imircigh neamhrialta a ghaisteáil idir teorainneacha.
Tá sraith beart glactha ag an Aontas chun aghaidh a thabhairt ar ionstraimiú imirceach, lena n-áirítear bearta rialaithe teorann, reachtaíocht nua, smachtbhannaí, agus gníomhaíochtaí taidhleoireachta agus daonnúla. Gníomhaíocht amháin is ea glacadh an Rialacháin maidir le Géarchéimeanna agus Force Majeure, ar cuid eile den Chomhshocrú maidir le hImirce é agus arb é is aidhm dó níos mó solúbthachta a thabhairt do thíortha an Aontais agus nósanna imeachta tearmainn agus teorann á gcur i bhfeidhm acu i gcásanna géarchéime.
An Ghníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta
I mí na Nollag 2015, chuir an Coimisiún togra ar aghaidh maidir le Garda Teorann agus Cósta Eorpach a bhunú arb é is aidhm dó bainistiú agus slándáil theorainneacha seachtracha an Aontais a threisiú agus tacú le gardaí teorann náisiúnta.
D'aontaigh an ghníomhaireacht nua, a seoladh i mí Dheireadh Fómhair 2016, Frontex agus na húdaráis náisiúnta atá freagrach as bainistiú teorainneacha. Tá sé beartaithe buanchór 10,000 garda teorann a thabhairt don ghníomhaireacht faoi 2027. Tá sainordú níos láidre ag an ngníomhaireacht freisin maidir le filleadh agus comhoibríonn sí níos dlúithe le tíortha nach bhfuil san Aontas.
Tar éis líomhaintí nár chomhlíon an ghníomhaireacht a rialacha féin, bhunaigh an Pharlaimint an Mheitheal um Ghrinnscrúdú Frontex i mí Eanáir 2021 chun faireachán a dhéanamh ar gach gné dá cuid oibre, lena n-áirítear comhlíonadh na gceart bunúsach.
I mí na Nollag 2023, d’iarr feisirí ar Frontex níos mó a dhéanamh chun feabhas a chur ar chumas thíortha an Aontais cuardach agus tarrtháil a dhéanamh ar muir, ach freisin chun a chuid oibríochtaí a laghdú i dtíortha an Aontais nach n-urramaíonn prionsabail agus luachanna an Aontais chun faireachán agus láithreacht ar an láthair amháin a dhéanamh.
An Ciste um Bainistiú Comhtháite Teorainneacha
I rún a glacadh i mí Iúil 2021, d’fhormheas an Pharlaimint an Ciste athnuaite um Bainistiú Comhtháite Teorainneacha (CBCT) agus chomhaontaigh sí €6.24 billiún a leithdháileadh air. Cuidíonn an ciste le feabhas a chur ar acmhainneachtaí thíortha an Aontais maidir le bainistiú teorainneacha seachtracha agus, ag an am céanna, cinntíonn sé go n-urramaítear cearta bunúsacha. Rannchuidíonn sé freisin le comhbheartas comhchuibhithe víosaí, agus tugtar isteach bearta cosanta do dhaoine leochaileacha a thagann isteach san Eoraip, go háirithe leanaí neamhthionlactha.
Oibríonn an ciste go dlúth leis an gCiste Slándála Inmheánaí, ag díriú ar dhul i ngleic leis an sceimhlitheoireacht, leis an gcoireacht eagraithe agus leis an gcibearchoireacht. D’fhormheas an Pharlaimint an Ciste Slándála Inmheánaí freisin i mí Iúil 2021 le buiséad €1.9 billiún.
Rialuithe ag teorainneacha inmheánacha
Is minic a thagann saoránaigh neamh-AE a nglactar leo agus a bhfuil stádas neamhrialta acu ó thír eile de chuid an Aontais. D’fhéadfadh sé sin a bheith ina chúis le mímhuinín idir na Ballstáit i limistéar Schengen agus d’fhéadfadh athbhunú rialuithe ag teorainneacha inmheánacha Schengen a bheith mar thoradh air, rud a d’fhéadfadh cur isteach ar an tsaorghluaiseacht.
Tá rialacha nua glactha ag an Aontas le haghaidh limistéar Schengen níos athléimní lena gcuirtear comhar póilíneachta chun cinn i réigiúin teorann chun aghaidh a thabhairt ar ghluaiseachtaí neamhúdaraithe laistigh de limistéar Schengen. Is é is aidhm do na rialacha a chinntiú gur beart rogha deiridh i gcónaí é rialuithe teorann a athbhunú.
D'áitigh feisirí le linn na caibidlíochta ar chritéir shoiléire chun rialuithe ag teorainneacha inmheánacha a fhorchur mar fhreagairt ar bhagairtí tromchúiseacha. Tá gá le cúis a bhfuil údar maith léi, amhail bagairt shainaitheanta láithreach sceimhlitheoireachta, sular féidir rialuithe ag teorainneacha inmheánacha a thabhairt isteach agus bheadh teorainn ama suas le dhá bhliain ag rialuithe den sórt sin. Má leanann an bhagairt ar aghaidh, d’fhéadfaí síneadh bliana eile a chur le rialuithe teorann.
Leagtar amach sna rialacha nua freisin nósanna imeachta atá ar fáil do thíortha Schengen i gcásanna ina n-úsáideann tíortha eachtracha an imirce mar bhealach chun brú a chur ar an Aontas nó ar thír shonrach de chuid an Aontais. Is féidir ionstraimiú imirceach a fhreagairt trí phointí trasnaithe teorann a theorannú.
Imircigh neamhrialta a chur ar ais ar bhealach níos éifeachtúla
Doiciméad taistil Eorpach chun imircigh a bhfuil stádas neamhrialta acu a chur ar ais
I mí Mheán Fómhair 2016, d’fhormheas an Pharlaimint togra ón gCoimisiún le haghaidh doiciméad taistil caighdeánach AE chun dlús a chur le filleadh náisiúnach tríú tír atá ag fanacht go neamhrialta in AE gan pasanna bailí ná cártaí aitheantais bailí. Tá an rialachán infheidhme ó mhí Aibreáin 2017 i leith.
Córas Faisnéise Schengen
Treisíodh Córas Faisnéise Schengen i mí na Samhna 2018 chun cabhrú le tíortha an Aontais náisiúnaigh neamh-AE atá ag fanacht go neamhdhleathach a chur ar ais chuig a dtír thionscnaimh. Tá an méid seo a leanas san áireamh ann anois:
- foláirimh maidir le cinntí um fhilleadh a dhéanann tíortha an Aontais
- údaráis náisiúnta atá freagrach as cinntí um fhilleadh a eisiúint a bhfuil rochtain acu ar shonraí ó Chóras Faisnéise Schengen
- coimircí chun cearta bunúsacha na n-imirceach a chosaint
Treoir an Aontais Eorpaigh um Fhilleadh
Is í Treoir an Aontais um Fhilleadh an príomhphíosa reachtaíochta ina leagtar amach na nósanna imeachta agus na critéir nach mór do thíortha an Aontais a chur chun feidhme agus iad ag filleadh ar dhaoine ó lasmuigh den Aontas a bhí ag fanacht go neamhrialta.
Áirítear ar phríomhghnéithe na Treorach um Fhilleadh riail ghinearálta maidir le cead a thabhairt don duine atá ag fanacht go neamhrialta imeacht go deonach, tacar íosta de chearta bunúsacha d’imircigh atá ag fanacht go neamhrialta, teorainneacha ar bhearta comhéigneacha agus ar choinneáil, chomh maith le toirmeasc ar theacht isteach ar fud an Aontais tar éis filleadh.
I dtuarascáil a glacadh i mí na Nollag 2020, d’iarr feisirí go ndéanfaí Treoir an Aontais um Fhilleadh a chur chun feidhme ar bhealach níos fearr, ag tathant ar thíortha an Aontais cearta bunúsacha agus coimircí nós imeachta a urramú agus reachtaíocht an Aontais maidir le filleadh á cur i bhfeidhm acu, chomh maith le tús áite a thabhairt d’fhilleadh deonach.
I mí an Mhárta 2025, d'fhógair an Coimisiún Eorpach togra le haghaidh cur chuige nua maidir le filleadh. Ós rud é nach ndéanann ach thart ar 20 % díobh siúd ar eisíodh cinneadh dóibh an tAontas a fhágáil amhlaidh, is é is aidhm don togra fillteacha a dhéanamh níos simplí, níos tapúla agus níos éifeachtaí.
Gníomhaireacht nua an Aontais Eorpaigh um Thearmann agus an Ciste um Thearmann, Imirce agus Lánpháirtíocht
Tá Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann, ar a dtugtaí EASO roimhe seo, freagrach as tacú le tíortha an Aontais agus rialacha tearmainn á gcur chun feidhme acu, agus é mar aidhm aici córas foriomlán bainistithe imirce an Aontais a dhéanamh níos éifeachtúla agus níos inbhuanaithe.
Is ionstraim airgeadais é an Ciste um Thearmann, Imirce agus Lánpháirtíocht (AMIF) a thacaíonn le hiarrachtaí an Aontais an imirce a bhainistiú.
I mí na Nollag 2021, d’fhormheas an Pharlaimint buiséad an chiste do 2021-2027, a mhéadaigh go €9.88 billiún.
Inimirce neamhrialta a chosc trí dhul i ngleic le bunchúiseanna na himirce
Is féidir le coinbhleacht, géarleanúint, glanadh eitneach, fíorbhochtaineacht agus tubaistí nádúrtha a bheith . I mí Iúil 2015, d’áitigh feisirí ar an Aontas straitéis fhadtéarmach a ghlacadh chun cabhrú le gníomhú in aghaidh na dtosca sin.
Chun dul i ngleic le bunchúiseanna na himirce, thacaigh feisirí le scéim AE an 6 Iúil 2017 arb é is aidhm di €44 bhilliún d’infheistíocht phríobháideach a shlógadh i dtíortha comharsanachta agus san Afraic. Tá sé i bhfeidhm ó mhí Mheán Fómhair 2017.
Comhaontuithe le tíortha nach baill den Aontas iad
Comhaontú imirce idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc
Síníodh an comhaontú idir an tAontas agus an Tuirc i mí an Mhárta 2016 mar fhreagairt ar an méadú atá tagtha ar líon na n-imirceach neamhrialta agus na ndídeanaithe neamhrialta a tháinig isteach san Aontas tríd an Tuirc tar éis an chogaidh chathartha sa tSiria. Chomhaontaigh an dá pháirtí dálaí glactha feabhsaithe a áirithiú do dhídeanaithe sa Tuirc agus bealaí sábháilte dleathacha chun na hEorpa a oscailt do dhídeanaithe ón tSiria.
Faoin gcomhaontú, chomhaontaigh an Tuirc na himircigh agus na dídeanaithe neamhrialta uile a tháinig chun na Gréige ón Tuirc tar éis an 20 Márta 2016 a thógáil ar ais. Mar chúiteamh air sin, chomhaontaigh an tAontas cúnamh airgeadais a chur ar fáil don Tuirc chun tacú le dídeanaithe a óstáil sa tír, chomh maith le dlús a chur le próiseas aontachais na Tuirce leis an Aontas agus léirscaoileadh víosaí a chur ar fáil do shaoránaigh na Tuirce a thaistealaíonn chuig an Aontas.
I dtuarascáil a glacadh an 19 Bealtaine 2021, leag na Feisirí béim ar ról tábhachtach na Tuirce mar óstach do bheagnach ceithre mhilliún dídeanaí, ag tabhairt dá n-aire go bhfuil méadú tagtha ar na dúshláin a bhaineann le haghaidh a thabhairt ar an ngéarchéim seo mar gheall ar phaindéim COVID-19. Cháin siad, áfach, úsáid brú imirce mar uirlis le haghaidh giaráil pholaitiúil tar éis tuairiscí gur spreag údaráis na tíre imircigh agus iarrthóirí tearmainn le faisnéis mhíthreorach chun an bealach talún a thabhairt chun na hEorpa tríd an nGréig.
Comhar le tíortha eile
Le blianta beaga anuas, leathnaigh an tAontas a chomhar le tíortha nach Ballstáit den Aontas iad. Is é an sprioc atá ann dul i ngleic leis na príomhchúiseanna atá leis an imirce neamhrialta trí chuidiú le tíortha comhpháirtíochta a bheith níos cobhsaí, níos sláine agus níos athléimní. Oibríonn an tAontas leo freisin chun rialachas a fheabhsú, poist agus deiseanna eacnamaíocha a chruthú, agus scileanna a fhorbairt a fhreastalaíonn ar riachtanais an mhargaidh saothair áitiúil agus idirnáisiúnta araon.
- An Túinéis (2023): Síníodh Meabhrán Tuisceana leis an Túinéis chun acmhainneacht rialaithe teorann a neartú, chun smuigleáil a chomhrac, agus chun tacú le cobhsaíocht eacnamaíoch na Túinéise agus le hathchóiriú mhargadh an tsaothair.
- An Éigipt (2024): Comhaontaíodh mórphacáiste comhpháirtíochta idir an tAontas agus an Éigipt, lena n-áirítear tionscnaimh chun feabhas a chur ar bhainistiú teorainneacha, ar chruthú post agus ar infheistíocht sa bhonneagar chun dul i ngleic le spreagthaí imirce.
- An Mháratáin (2024): Feabhsaíodh an comhar leis an tír chun aghaidh a thabhairt ar imeachtaí neamhrialta ón Afraic Thiar, agus chun tacaíocht a chur ar fáil do dhídeanaithe agus do dhaoine easáitithe ina dtír féin i réigiún na Saiheile.
