Dífhoraoisiú: na cúiseanna atá leis agus conas a thugann an tAontas aghaidh air
Foghlaim faoi na cúiseanna a ndéantar dífhoraoisiú agus conas a chuirfidh reachtaíocht nua AE srian ar iompórtáil earraí a tháirgtear ar thalamh dífhoraoisithe.
Is cúis imní é an ráta ag a bhfuil foraoisí á gcailliúint ar fud na cruinne. Cailleadh thart ar 420 milliún heictéar d'fhoraoisí de dheasca an dífhoraoisithe idir 1990 agus 2020, dár le hEagraíocht Bhia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe, achar chomh mór leis an Aontas Eorpach ar fad.
Glaotar dífhoraoisiú air nuair a scriostar foraoisí chun úsáid éigin eile a bhaint as an talamh ar a bhfuil siad. Próiseas a tharlaíonn céim ar chéim is ea díghrádú foraoisí, a bhfuil nasc aige le saothrú neamh-inbhuanaithe, rud is cúis le caillteanas chumas na bhforaoisí adhmad a tháirgeadh nó tacú le bithéagsúlacht.
Tarlaíonn na próisis seo sna trí phríomhimchuacha go hiondúil, atá san Amasóin (Meiriceá Theas), i gCongó (Meiriceá Láir) agus san Áise Thoir Theas. Tá a mhalairt ag tarlú san Aontas Eorpach, áit ar tháinig méadú de 5.3% ar líon na bhforaoisí idir 2000 and 2021.
Clúdaíonn foraoisí 31% den achar ar thalamh an domhain agus is iontu a fhaightear an chuid is mó den bhithéagsúlacht. Bíonn feidhmeanna eile acu chomh maith - is linnte carbóin iad a ionsúnn carbón ón atmaisféar agus is foinse ríthábhachtach ioncaim iad do thart ar 25% de dhaonra an domhain, le pobail dhúchasacha ina chonaí ar achar mór den talamh go traidisiúnta.
Cad is cúis le dífhoraoisiú agus díghrádú foraoisí?
Gníomhaíochtaí daonna is cúis leis an gcuid is mó de dhífhoraoisiú agus díghrádú foraoisí agus bíonn tionchar aige ar dhaoine ar fud an domhain.
Tionsclaíocht talmhaíochta
Is í an talmhaíocht an phríomhchúis le dífhoraoisiú i ngach réigiún seachas an Eoraip.
Ina theannta sin, is iad foraoisí á n-athrú chuig talamh curaíochta an phríomhchúis le cailliúint foraoise. Dár le hEagraíocht Bhia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe, is é seo is cúis le 50% de dhífhoraoisiú domhanda, chun ola phailme agus pónairí soighe a ghiniúint ach go háirithe.
Féaránaigh is cúis le beagnach 40% de dhífhoraoisiú an domhain. Tarlaíonn 15% de dhífhoraoisiú san Eoraip nuair a thiontaítear foraoisí ina talamh curaíochta agus 20% dó le haghaidh féaránach.
Uirbiú
Seasann uirbiú agus forbairt bonneagair, lena n-áirítear tógáil agus leathnú amach ar bhóthair, don tríú cúis is mó le haghaidh dífhoraoisiú domhanda, ag 6% den iomlán. San Eoraip, an phríomhchúis le dífhoraoisiú atá ann.
Róshaothrú acmhainní adhmaid
I measc na ngníomhaíochtaí daonna eile atá díobhálach don timpeallacht, tá róshaothrú adhmaid chun breosla a ghiniúint nó lománaíocht neamhdhleathach nó neamh-inbhuanaithe a dhéanamh.
Athrú aeráide
Is cúis agus toradh den dífhoraisiú agus den díghrádú foraoise é an t-athrú aeráide. Bíonn tionchar ag na teagmhais fhoircneacha a chruthaíonn an t-athrú aeráide, amhail tine, triomaigh agus tuilte, ar fhoraoisí iad féin. Is féidir a rá go mbíonn droch-thionchar ag cailliúint foraoisí ar an aeráid toisc go mbíonn ról lárnach ag foraoisí in aer glan a chur ar fáil, an timthriall uisce a rialú, CO2 a ionsú, caomhnú na bithéagsúlachta agus creimeadh ithreach.
Earraí a thomhailtear in AE a tháirgtear ar thalamh dífhoraoisithe
Is sna foraoisí trópaiceacha, a bhaintear leas astu chun críche talmhaíochta, a tháirgtear earraí a thrádáiltear ar fud an domhain.
Is ionann tomhaltas AE agus thart ar 10% den dífhoraoisiú domhanda, lena n-áirítear táirgeadh ola phailme agus soighe go príomha (níos mó ná dhá thrian den táirgeadh iomlán).
De réir measúnú tionchar a d'fhoilsigh an Coimisiún Eorpach, is iad seo na príomhtháirgí a bhíonn á n-iompórtáil ag AE ó thalamh dífhoraoisithe:
- Ola phailme 34%
- Soighe 32.8%
- Adhmad 8.6%
- Cócó 7.5%
- Caife 7%
- Rubair 3.4%
- Grán buí 1.6%
Rialachán nua AE ar tháirgí 'saor ó dhífhoraoisiú'
Bíonn tionchar ag dífhoraoisiú agus díghrádú foraoise ar spriocanna timpeallachta AE, amhail athrú aeráide agus meath na bithéagsúlachta a chomhrac. Ina theannta sin, bíonn tionchar aige ar chearta daonna, síocháin agus cúrsaí slándála. Is iad seo na cúiseanna go dteastaíonn ón Aontas Eorpach dul i ngleic le caillteanas foraoisí ar fud an domhain.
I mí Iúil 2021, chuir an Coimisiún Eorpach Straitéis nua Foraoiseachta AE 2030 i láthair, a bhfuil sé d'aidhm aige líon and caighdeán na bhforaoisí in AE a mhéadú agus a ról mar linnte carbóin a chur chun cinn.
D'fhormheas an Pharlaimint rialacha nua i mí Aibreán 2023 a chuireann ceangal ar chuideachtaí seic a dhéanamh nach bhfuil táirgí a dhíoltar ar an margadh Eorpach ag cur leis an dífhoraoisiú nó le díghrádú foraoise in áit ar bith ar domhan.
Bhí na rialacha le teacht isteach an 30 Nollaig 2024 ach, i mí na Nollag 2024, d'fhormheas an Pharlaimint maolú bliana ar an iarratas. I mí na Nollag 2025, ghlac an Pharlaimint tuilleadh athruithe spriocdhírithe. Tugadh bliain amháin eile do gach gnólacht chun cloí le rialacha nua an Aontais chun dífhoraoisiú a chosc. Bheadh ar chuideachtaí móra an dlí a chur i bhfeidhm ón 30 Nollaig 2026, agus bheadh ar chuideachtaí beaga an dlí a chur i bhfeidhm ón 30 Meitheamh 2027.
Cad a chumhdaítear leis an dlí nua?
Baineann an dlí nua seo le táirgí amhail ola phailme, soighe, cócó, caife, beostoc, chomh maith le táirgí díorthaithe amhail mairteoil, leathar agus táirgí páipéir phriontáilte, troscán, cosmaidí agus seacláid.
Beidh sé de dhualgas ar chuideachtaí cinnte a dhéanamh go gcloínn táirgí le caighdeáin chearta daonna agus go dtaispeántar meas ar chearta phobail dhúchasacha.
Leathnaigh an Pharlaimint an sainmhíniú ar dhíghrádú foraoise chun tiontú foraoisí príomhúla nó foraoisí a athghineann go nádúrtha ina bhforaoisí plandála nó coillearnach a chur san áireamh.
Pionóis
Faoi dhlí dífhoraoisithe an AE, déantar tíortha a rangú mar íosriosca, meánriosca, nó ardriosca. Bíonn sé de chumas ag cuideachtaí seiceanna simplí a dhéanamh ar tháirgí ó thíortha íosriosca.
I gcás go dteipeann ar chuideachtaí srianta a chur i bhfeidhm, tá seans ann go ngearrfar fíneáil orthu ar luach chomh hard le 4% dá láimhdeachas bliantúil iomlán san Aontas Eorpach.
